Aşı Tereddüdü Ölçeği

Özet

Aşı Tereddüdü Ölçeği (ATÖ), Necla Yılmaz, Pınar Öke Karakaya ve Sibel Sönmez (2021) tarafından orijinal bir aşı tereddüdü aracının Türkçe’ye uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılması amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, bireylerin aşı yaptırma konusundaki tutumlarını, potansiyel risk algılarını ve tereddüt düzeylerini ölçmeyi hedeflemektedir. ATÖ, toplam 9 maddeden ve iki temel boyuttan oluşmaktadır.

Ölçeğin psikometrik özellikleri, yetişkin popülasyonu üzerinde test edilmiş olup, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir (Cronbach Alpha: 0,892). Geçerlik çalışmaları kapsamında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak yapı geçerliği desteklenmiştir. Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Aşı tereddüdü, aşı, psikometrik araç, halk sağlığı, uyarlama, yapı geçerliği, güvenirliği.

Yazarlar

Necla Yılmaz, Pınar Öke Karakaya, Sibel Sönmez.

Amaç

Aşı Tereddüdü Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin aşı yaptırma eylemine karşı gösterdikleri tereddüt düzeylerini, bu tereddütlerin altında yatan nedenleri ve endişeleri sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, aşı karşıtlığından farklı olarak, aşıyı erteleme veya reddetme konusunda kararsızlık yaşayan bireyleri tanımlamak için tasarlanmıştır.

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının özel amacı, aşı tereddüdü kavramının Türkiye popülasyonunda kültürel açıdan geçerli ve güvenilir bir araçla değerlendirilmesini sağlamaktır. Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerine ve politika yapıcılara, aşıya yönelik toplumsal algıları iyileştirecek ve tereddütleri giderecek hedeflenmiş müdahale stratejileri geliştirmede bilimsel zemin sunmaktadır.

Yapı

Aşı Tereddüdü Ölçeği, aşı tereddüdü kavramının altında yatan çok boyutlu yapıyı ölçmek üzere kurgulanmıştır. Türkçe uyarlamasında yapılan analizler sonucunda ölçeğin toplam 9 maddeden ve iki temel boyuttan oluştuğu doğrulanmıştır. Bu boyutlar genellikle, aşıların kişisel ve toplumsal faydalarına yönelik inançları ve aşıların potansiyel risklerine (yan etkiler, güvenlik endişeleri) yönelik algılanan tehditleri kapsamaktadır.

Ölçek maddeleri, bireylerin hem rasyonel hem de duygusal tepkilerini yakalamayı amaçlamaktadır. Bu iki boyutlu yapı, aşı tereddüdünün tek bir karşıtlık durumu yerine, fayda ve risk algıları arasındaki karmaşık bir dengeyi temsil ettiğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe geçerliği, titizlikle yürütülen psikometrik çalışmalarla değerlendirilmiştir. Geçerlik analizleri, dil geçerliği, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği olmak üzere üç ana başlıkta toplanmıştır. Dil geçerliği, ölçeğin kültürel adaptasyonunun ve anlam bütünlüğünün korunmasını sağlamıştır.

Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin aşı tereddüdü gibi karmaşık bir psikolojik yapı için yeterli ve temsil edici olduğunu güvence altına almıştır. Yapı geçerliğinin incelenmesi için ise en modern istatistiksel yöntemlerden biri olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Güvenirlik

Aşı Tereddüdü Ölçeği’nin güvenirliği, ölçeğin tutarlılığını ve istikrarını belirlemek amacıyla iki temel yöntemle test edilmiştir: iç tutarlılık katsayısı ve test-tekrar test yöntemi.

İç tutarlılık analizi sonucunda, Cronbach Alpha katsayısı 0,892 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yüksek düzeyde uyum içinde ölçtüğünü ve ölçeğin son derece güvenilir olduğunu göstermektedir. Ek olarak, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini kontrol etmek amacıyla test-tekrar test yöntemi kullanılmış ve ölçeğin zaman içinde istikrarlı sonuçlar ürettiği kanıtlanmıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek ve teorik iki boyutlu modelini doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, 9 maddelik ölçeğin, aşı tereddüdünü temsil eden iki ayrı faktöre ayrıldığını istatistiksel olarak desteklemiştir.

DFA bulguları, modelin Türk popülasyonundan toplanan verilerle iyi bir uyum sergilediğini göstermiş, böylece ölçeğin yapısal bütünlüğü ve psikometrik uygunluğu teyit edilmiştir. Bu analiz, ölçeğin aşı tereddüdünün farklı yönlerini ayrıştırarak ölçebilme yeteneğini güçlendirmektedir.

Araç Bilgisi

Test Türü: Uyarlama Ölçek (Orijinal bir aracın Türkçe’ye adaptasyonu).

Format: 9 madde ve 2 boyuttan oluşan, öz bildirim (self-report) formatında bir araçtır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Yetişkin).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki yetişkin katılımcılar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların her bir ifadeye 5’li Likert ölçeği üzerinden yanıt vermesi beklenir. Derecelendirme formatı şöyledir: 1:Kesinlikle katılmıyorum………….5: Kesinlikle Katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Aşı, aşı tereddüdü, halk sağlığı, psikometrik özellikler, doğrulayıcı faktör analizi, iç tutarlılık, test-tekrar test.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: Sorumlu yazar Necla Yılmaz için: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Uygulama Yılı

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Necla Yılmaz) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazarın belirtilen e-posta adresi kullanılmalıdır.

Kaynaklar

• Yılmaz, N., Öke Karakaya, P ve Sönmez, S. (2021). Aşı Tereddüdü Ölçeğinin Türkçe Geçerlik ve Güvenirliği. İşletme Bilimi Dergisi, 9(3), 499-517. doi: 10.22139/jobs.962519
• Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: asi-tereddudu-olcegi-toad.pdf

Aşı Tereddüdü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Aşı yaptırmak toplumdaki diğer kişilerin sağlığı için önemlidir.
• Aşıların ciddi yan etkileri olduğu konusunda endişeliyim.