Aşı Tereddütü Ölçeği

Özet

Aşı Tereddütü Ölçeği, bireylerin aşılama konusundaki tereddüt düzeylerini, şüphelerini ve genel kabul eğilimlerini psikometrik olarak ölçmek amacıyla uyarlanmış bir araçtır. Bu ölçek, aşı tereddütü olgusunun altında yatan psikolojik ve sosyal faktörleri belirlemek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, Türkiye’deki halk sağlığı araştırmaları için güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, uluslararası alanda kabul görmüş bir yapının kültürel ve dilsel olarak Türk örneklemine uygunluğunu sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Elde edilen veriler, sağlık politikalarının oluşturulmasında ve aşılamayı teşvik eden halk sağlığı kampanyalarının hedeflenmesinde kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Aşı Tereddütü, Uyarlama, Sağlık Psikolojisi, Halk Sağlığı, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Aşı Kabulü.

Yazarlar

Hacer Yalnız Dilcen, İbrahim Dolu, Zeynep Turhan.

Amaç

Aşı Tereddütü Ölçeği’nin temel amacı, dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu olan aşı tereddüdünü, Türk kültürüne ve dil yapısına uygun, bilimsel olarak sağlam bir yöntemle ölçmektir. Ölçeğin uyarlanması, uluslararası literatürdeki aşı tereddüdü kavramının Türkiye’deki yaygınlığını ve dinamiklerini tespit etmeyi mümkün kılmaktadır.

Bu araç, araştırmacılara, bireylerin aşıların güvenilirliği, etkinliği ve gerekliliği hakkındaki algılarını sistematik olarak değerlendirme imkanı sunar. Böylece, aşı karşıtlığından farklı olarak yer alan tereddüt durumunun nedenleri daha derinlemesine analiz edilebilir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından tanımlanan Aşı Tereddütü kavramıdır. Bu yapı, aşılama hizmetlerinin mevcut olmasına rağmen aşı kabulünü geciktirme veya reddetme davranışlarını ifade eder. Ölçek genellikle üç ana boyutu kapsar:

• Güven Sorunu: Sağlık sistemi, aşı üreticileri veya hükümet yetkililerine olan güven eksikliği.
• Risk/Fayda Algısı: Aşıların potansiyel yan etkileri ile hastalıklardan korunma faydaları arasındaki dengeye dair kişisel değerlendirme.
• Gereklilik Algısı: Aşının kişinin kendisi veya topluluk için ne kadar gerekli görüldüğü.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, psikometrik geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü gösterir. Bu süreçte genellikle yapı geçerliği incelenir.

Yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilir. Bu analizler, ölçek maddelerinin, orijinal ölçekte bulunan teorik faktör yapılarını Türk örnekleminde de koruyup korumadığını kontrol eder.

Güvenirlik

Kaynakta spesifik güvenirlik değerleri belirtilmese de, uyarlama çalışmasının ölçeğin tutarlılığını kanıtlamak için standart prosedürleri izlediği kabul edilir. Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı ve istikrarlı bir şekilde ölçme derecesidir.

Güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alpha değeri ile rapor edilir. Yüksek bir Cronbach’s Alpha değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçek maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği de zaman içinde ölçüm sonuçlarının istikrarını değerlendirmek için kullanılabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmasında en kritik adımlardan biri Faktör Analizidir. Bu analiz, orijinal ölçeğin boyutluluğunu Türk kültürü bağlamında doğrulamak için gerçekleştirilmiştir. Faktör analizi, çok sayıda gözlemlenebilir değişkeni (ölçek maddelerini) daha az sayıda temel gizil değişkene (faktörlere) indirgeyerek ölçeğin yapısal netliğini sağlar.

Başarılı bir faktör yapısı, aşı tereddüdünün Türkiye’deki bireyler arasında da uluslararası literatürde kabul gören benzer alt boyutlarla (örneğin, risk algısı, sosyal etki, güven düzeyi) temsil edildiğini gösterir.

Araç Bilgisi

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamakla birlikte, bu tür ölçekler için standart format budur.)

Mevcut Dil: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon/Yetişkinler

Yaş Grubu: 18 Yaş ve Üzeri (Uyarlama çalışması yetişkin Türk örneklemi üzerinde yapılmıştır.)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yürütülen bir geçerlik ve güvenirlik çalışması ile Türk örneklemine adapte edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Aşı, Tereddüt, Halk Sağlığı, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik, COVID-19 Aşıları, Risk Algısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hacer Yalnız Dilcen

Yazar ORCID Tanımlayıcı: (Bu bilgi kaynakta belirtilmemiştir.)

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bartın Üniversitesi (Yazarın e-posta adresinden çıkarım yapılmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Yayın Yılı): 2022

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle izin alınması gerekebilir. Kullanım izni ve güncel ücret bilgileri için sorumlu yazar (Hacer Yalnız Dilcen) ile doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Kaynaklar

Yalnız Dilcen H, Dolu İ, Turhan Z. Validity and reliability study of the vaccine hesitancy scale in Turkish sample. Eur Res J 2022;8(1): XX-XX. DOI: 10.18621/eurj.842535

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları buradan indirilebilir:

• asi-tereddutu-olcegi-toad.pdf
• asi-tereddutu-olcegi-toad.pdf

Aşı Tereddütü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin madde içerikleri, kullanım kısıtlamaları veya telif hakları nedeniyle bu akademik girişte doğrudan sağlanmamaktadır. Ölçek maddelerine erişim ve ölçeğin uygulanması için, yukarıda belirtilen referans makaleye ve sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.