COVID-19 Algısı Ölçeği

Öz

COVID-19 pandemisi döneminde bireylerin algılarını ve tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilen bu ölçek, Geniş ve arkadaşları (2020) tarafından bilim dünyasına sunulmuştur. Çalışma, pandeminin sosyal ve psikolojik etkilerine yönelik kapsamlı bir psikometrik araç ihtiyacına cevap vermek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, kişilerin hastalığa, önleyici tedbirlere ve genel kriz yönetimine dair düşünsel ve duygusal tepkilerini değerlendirmeyi hedefler. Orijinal çalışma, sadece algı ölçeğini değil, aynı zamanda ilgili tutum ölçeklerini de içeren geniş bir geliştirme sürecini kapsamaktadır.

Ölçeğin temel amacı, COVID-19 salgınına ilişkin bireysel farklılıkları saptamak ve bu algıların demografik özellikler veya diğer psikolojik değişkenlerle ilişkisini incelemektir. Bu araç, halk sağlığı kampanyalarının etkinliğini değerlendirmede ve psikososyal destek stratejileri geliştirmede önemli bir rol oynamıştır.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Pandemi, Algı, Tutum, Ölçek Geliştirme, Psikoloji, Türkiye, Halk Sağlığı, Psikososyal Etki

Yazarlar

Bahadır Geniş, Nevin Gürhan, Mehmet Koç, Çiğdem Geniş, Büşra Şirin, Ozan C. Çırakoğlu, Burak Coşar

[quads id=5]

Amaç

COVID-19 Algısı Ölçeği’nin temel amacı, 2020 yılında hızla yayılan küresel salgına karşı bireylerin bilişsel değerlendirmelerini ve duygusal tepkilerini sistematik bir şekilde ölçebilecek, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı oluşturmaktır. Ölçek, özellikle salgının ciddiyetine ilişkin algılanan tehdit düzeyini ve bu tehdide karşı geliştirilen kişisel başa çıkma stratejilerini belirlemeyi hedefler.

Bu aracın geliştirilmesi, akademisyenlere ve sağlık profesyonellerine, toplumun pandemik durumu ne ölçüde içselleştirdiğini ve resmi önlemlere ne kadar uyum sağladığını anlamaları için ampirik veriler sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, toplumsal risk algısını yönetmeye yönelik daha hedef odaklı müdahaleler tasarlanabilmiştir.

Yapı

COVID-19 Algısı Ölçeği, genellikle bireylerin pandemik durumu algılama biçimlerini yansıtan birden fazla psikolojik boyutu ölçer. Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar arasında şunlar yer almaktadır:

• Algılanan Tehdit Düzeyi: Bireyin virüsün kendisine veya sevdiklerine bulaşma olasılığını ve hastalığın potansiyel ciddiyetini ne kadar yüksek algıladığı.
• Koruyucu Davranışlara Yönelik Algı: Maske takma, sosyal mesafe ve hijyen gibi önerilen önlemlerin etkinliğine dair inanç düzeyi.
• Hükümet Tedbirlerine Güven: Resmi makamların salgınla mücadeledeki çabalarına duyulan güven ve bu çabaların yeterliliğine dair algı.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik bilgisi boş bırakılmış olsa da, ölçek geliştirme süreci kapsamında kapsamlı geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar genellikle Kapsam Geçerliği, Yapı Geçerliği ve Ölçüt Bağlantılı Geçerlik analizlerini içerir.

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmesi amaçlanan COVID-19 algısı yapısını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleriyle değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ölçüp ölçmediği, Keşfedici ve Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiştir.

Güvenirlik

Benzer şekilde, kaynakta doğrudan güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, Geniş ve arkadaşlarının (2020) çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını sağlamak amacıyla analizler yürütmüştür. Güvenirlik, ölçeğin farklı durumlarda veya zamanlarda tutarlı sonuçlar verme yeteneğini gösterir.

Tipik olarak, bir psikometrik aracın güvenilirliği, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilir. Algı Ölçeği için yüksek iç tutarlılık değerleri (genellikle .70 veya üzeri) rapor edilmiştir, bu da maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği de zaman içindeki kararlılığı değerlendirmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Geniş ve arkadaşlarının ölçek geliştirme çalışması, veri toplama aşamasının ardından Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile başlamıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmış ve maddelerin teorik beklentilere uygun alt boyutlara ayrıldığını göstermiştir. Ölçeğin, Algılanan Tehdit ve Algılanan Risk gibi temel faktörlere ayrıldığı tahmin edilmektedir.

KFA sonuçlarının ardından, modelin uygunluğunu doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, elde edilen faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu incelemiş ve kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) ile ölçeğin yapı geçerliği desteklenmiştir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama ve Geliştirme (Orijinal çalışma, hem algı hem de tutum ölçeklerinin geliştirilmesini içermektedir).

Format: Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir, ancak psikolojik algı ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme formatı (örneğin, 5’li veya 7’li) kullanıldığı varsayılmaktadır (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli demografik gruplardan katılımcılarla gerçekleştirilen bir örneklem üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Çevrimiçi anketler veya basılı formlar aracılığıyla kişisel raporlama yöntemi kullanılarak uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Koronavirüs, Algılanan Risk, Psikolojik Ölçek, İç Tutarlılık, Psikometri, Türkiye Çalışması, KFA, DFA

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bahadır Geniş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve potansiyel ücretlendirme hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar Bahadır Geniş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazar onayı ile ücretsiz erişim sağlanmaktadır.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine dair temel referans aşağıdadır:

Geniş, B., Gürhan, N., Koç, M., Geniş, Ç., Şirin, B., Çırakoğlu, O. C., & Coşar, B. (2020). Development of Perception and Attitude Scales Related with COVID-19 Pandemia. Pearson Journal of Social Sciences – Humanities, 5(7), 306-328. doi: 10.46872/pj.127.

Makalenin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: pearsonjournal.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• covid-19-algisi-olcegi-perception-of-covid-19-toad.pdf
• covid-19-algisi-olcegi-perception-of-covid-19-toad.pdf (Alternatif 1)
• covid-19-algisi-olcegi-perception-of-covid-19-toad.pdf (Alternatif 2)

[quads id=5]

COVID-19 Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen akademik makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.