Conners Öğretmen Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CÖDÖ-YK) Formu

Özet

Conners Öğretmen Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CÖDÖ-YK) Formu, Dr. C. Keith Conners tarafından geliştirilen orijinal ölçeğin kısaltılmış ve revize edilmiş versiyonunun Türkiye adaptasyon çalışmasıdır. Bu ölçek, okul çağındaki çocuk ve ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) semptomlarını ve eşlik eden davranışsal sorunları öğretmenlerin gözlemleri üzerinden hızlı ve sistematik bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması Kaner, Büyüköztürk ve İşeri tarafından 2013 yılında gerçekleştirilmiştir.

CÖDÖ-YK, klinik tanı süreçlerine destek sağlamak, tarama yapmak ve tedavi etkinliğini izlemek için kullanılan, psikometrik özellikleri incelenmiş güvenilir bir araçtır. Kısa formu sayesinde, öğretmenlerin değerlendirme yükünü azaltarak sık aralıklarla yapılan izleme çalışmalarına uygunluk göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Conners Öğretmen Dereceleme Ölçeği, CÖDÖ-YK, DEHB, Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite, Öğretmen Dereceleme, Davranış Bozuklukları, Psikometrik Ölçek, Adaptasyon.

Yazarlar

Sema Kaner, Şener Büyüköztürk, Engin İşeri.

Amaç

CÖDÖ-YK Formunun temel amacı, 6 ila 18 yaş aralığındaki öğrencilerde Conners Dereceleme Ölçeklerinin klinik olarak tanımladığı davranışsal ve bilişsel sorunların şiddetini ve sıklığını belirlemektir. Bu kısa form, öğretmenlerin sınıf içi gözlemlerine dayanarak, öğrencinin dikkat, dürtüsellik, hiperaktivite, kaygı ve karşı gelme gibi alanlardaki işlevselliğini ölçmeyi hedefler.

Ölçek, özellikle tarama amaçlı kullanılarak yüksek riskli öğrencilerin erken tespit edilmesine yardımcı olur ve uzmanlar için klinik değerlendirmeye temel oluşturacak objektif veriler sunar. Türkiye uyarlaması, ölçeğin kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir biçimde kullanılabilmesini sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı

CÖDÖ-YK, çok boyutlu bir yapıyı ölçer ve orijinal uzun formdaki temel klinik boyutları korur. Genellikle bu kısa form, DEHB ile yakından ilişkili olan ve DSM kriterleriyle uyumlu olan aşağıdaki ana faktörleri içermektedir:

• Karşı Gelme/Muhalefet: Kurallara uymama ve otoriteye karşı gelme davranışlarının sıklığı.
• Bilişsel Sorunlar/Dikkatsizlik: Dikkati sürdürme zorluğu, unutkanlık ve görevleri tamamlama sorunları.
• Hiperaktivite/Dürtüsellik: Aşırı hareketlilik, huzursuzluk ve düşünmeden hareket etme eğilimi.
• Duygusal Labilite: Duygusal tepkilerde hızlı ve aşırı değişimler.

Bu faktörler, öğrencinin davranışsal profilini detaylıca ortaya koyarak spesifik müdahale alanlarının belirlenmesine olanak tanır.

Geçerlik

CÖDÖ-YK’nın Türkiye uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek üzere kapsamlı geçerlik analizleri yürütülmüştür. Yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş ve orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiği rapor edilmiştir.

Ayrıca, ayırt edici geçerlik çalışmaları kapsamında, DEHB tanısı almış grupların CÖDÖ-YK puanlarının, sağlıklı kontrol gruplarından anlamlı derecede yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin DEHB semptomlarını diğer davranış sorunlarından ayırt etme yeteneğinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirlik katsayıları, her bir alt ölçek için Cronbach Alfa değerleri hesaplanarak belirlenmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa katsayılarının, alt ölçekler bazında genellikle .80’in üzerinde olduğu ve tüm ölçek için yüksek bir tutarlılık sergilediği görülmüştür. Bu durum, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir biçimde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

İç tutarlılığın yanı sıra, test-tekrar test güvenilirliği de, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında istikrarlı sonuçlar verdiğini doğrulamak amacıyla incelenmiştir. Yüksek test-tekrar test korelasyonları, CÖDÖ-YK’nın zaman içinde tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Amaç, orijinal Conners Revize Edilmiş Kısa Formunun öngördüğü faktör modelinin Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında da geçerli olup olmadığını test etmektir.

Analiz sonuçları, ölçeğin temel DEHB ve davranışsal alt boyutlarını ayrıştıran güçlü bir yapısal modele sahip olduğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin klinik raporlama ve puanlama sisteminin Türkiye’de güvenle uygulanabilirliğini doğrulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama, Öğretmen Dereceleme ve Tarama Ölçeği.

Format: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme formatında uygulanan kısa form (0: Hiçbir zaman veya nadiren, 3: Çok sık).

Language Available: Türkçe (Türk Uyarlaması).

Population Group: Okul Çağındaki Çocuklar ve Ergenler.

Age Group: Genellikle 6-18 yaş aralığı.

Population Details: Türkiye’deki farklı sosyo-ekonomik düzeylerden ve farklı okul kademelerinden (ilkokul, ortaokul, lise) öğrenciler örnekleminde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öğretmenler tarafından öğrencilerin son bir ay içindeki davranışlarının sıklığını derecelendirmesi esasına dayanır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme ve revizyon süreci uluslararası bağlamda gerçekleşmiştir. Türkiye uyarlama çalışmasının yayın yılı 2013‘tür. Ölçeğin ticari kullanımı telif hakkına tabidir. Akademik veya klinik amaçlı kullanım için sorumlu yazar Sema Kaner ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. İletişim e-posta adresi:

Referanslar

Kaner, S., Büyüköztürk, Ş.ve İşeri, E.(2013). Conners Öğretmen Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa: Türkiye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 38(167), 81-97. Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Bu makalenin orijinal PDF dosyası aşağıda belirtilen bağlantıdan indirilebilir:

Orijinal PDF belgesine ulaşmak için: conners-ogretmen-dereceleme-olcegi-yenilenmis-kisa-codo-yk-formu-toad.pdf

Conners Öğretmen Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CÖDÖ-YK) Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. CÖDÖ-YK Formu, tipik olarak 10 ila 28 arasında değişen maddelerden oluşur ve öğrencinin sınıf içi işlevselliğini, dikkatini ve davranışsal tepkilerini ölçen ifadeleri içerir.