Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği (CÖDÖ-28)

Özet

Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği (CÖDÖ-28), orijinal Conners Derecelendirme Ölçekleri‘nin Türkçe adaptasyonunun kısa formudur. Bu ölçek, öğretmenler tarafından ilkokul çağındaki çocuklarda ve ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile ilişkili davranışsal sorunları, hiperaktiviteyi ve uyum problemlerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. CÖDÖ-28 formu, 28 maddeden oluşmakta olup, klinik ve araştırma ortamlarında hızlı ve güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılmaktadır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve popülasyonu için geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği, CÖDÖ-28, DEHB, Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite, Davranım Sorunu, Ölçek Uyarlama, Öğretmen Derecelendirme.

Yazarlar

Çiğdem Dereboy, Süheyla Şenol, Şebnem Şener, Figen Dereboy.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin gözlemleri doğrultusunda, çocuk ve ergenlerdeki davranışsal problemleri, özellikle de dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerini objektif ve standart bir biçimde ölçmektir. CÖDÖ-28, DEHB tanısı koyma sürecine destek sağlamak ve tedaviye yanıtı izlemek için tasarlanmıştır.

Bu kısa form, uzun versiyonlara göre daha az zaman alıcıdır ve bu sayede okul ortamlarında veya yoğun kliniklerde yaygın tarama amacıyla etkin bir şekilde kullanılabilmektedir. Ölçek, özellikle öğrencinin akademik başarısını, sosyal ilişkilerini ve sınıf içi uyumunu etkileyen sorunlu davranışların şiddetini belirlemeyi hedefler.

Yapı

Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği (CÖDÖ-28), genellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile ilişkili olan davranışsal ve duygusal semptomları ölçen psikometrik bir araçtır. Ölçek, öğrencinin okul ortamındaki tipik davranışlarını değerlendirmeye odaklanır.

Yapılan uyarlama ve faktör analizleri sonucunda, CÖDÖ-28 toplam 28 madde ve üç ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, DEHB’nin temel klinik sunumlarını kapsamaktadır: Dikkat eksikliği/edilgenlik, Hiperaktivite ve Davranım sorunu. Bu yapı, öğretmenlerin gözlemlediği sorunlu davranışların kaynağını ayrıştırmaya yardımcı olur.

Geçerlik

CÖDÖ-28’in Türkiye uyarlaması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere kapsamlı geçerlik çalışmaları ile desteklenmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı olduğunu göstermiştir.

Ölçeğin iç tutarlılığına dair elde edilen veriler, aracın yüksek düzeyde geçerli olduğunu işaret etmektedir. Çalışmada, tüm CÖDÖ-28 için hesaplanan Cronbach’ın alfa katsayısı 0.95 olarak rapor edilmiştir. 0.90 üzerindeki bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda son derece tutarlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini gösterir. Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach alfa katsayısı (0.95), CÖDÖ-28’in mükemmel düzeyde bir iç tutarlılık güvenirliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Yüksek güvenirlik değeri, ölçeğin rastgele hatalardan arındırılmış olduğunu ve öğretmenlerin değerlendirmelerinin güvenilir bir şekilde toplanabildiğini belirtir. Bu durum, ölçeğin klinik değerlendirmelerde ve araştırma projelerinde kullanılabilirliğini artırmaktadır.

Faktör Analizi

CÖDÖ-28’in yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi, ölçeğin üç temel alt boyutta toplandığını göstermiştir. Bu faktör yapısı, orijinal Conners ölçeklerinin klinik olarak tanımlanmış boyutlarıyla uyumludur.

Faktör yapısı şu şekilde ayrılmıştır:

• Dikkat eksikliği/edilgenlik (8 madde)
• Hiperaktivite (8 madde)
• Davranım sorunu (7 madde)

Bu üç faktör, çocuklardaki DEHB belirti kümelerini (dikkatsizlik, hiperaktivite/dürtüsellik ve karşı gelme/davranış bozukluğu) temsil eder ve ölçeğin klinik olarak anlamlı sonuçlar üretmesini sağlar. Geriye kalan maddeler ise genel psikopatoloji veya diğer davranış sorunlarını ölçmektedir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Kısa Form Derecelendirme Ölçeği)

Format: Öğretmen Tarafından Doldurulan Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Population Group: Okul Çağı Çocukları ve Ergenler

Age Group: Genellikle 6-12 yaş aralığı (İlköğretim dönemi)

Population Details: Türkiye genelinde ilköğretim öğrencileri üzerinde standardize edilmiştir. Öğretmenler, öğrencilerin son bir aydaki davranışlarını değerlendirirler.

Test Methodology: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme (0: Hiç, 1: Biraz, 2: Oldukça, 3: Çok fazla). Puanlama, alt boyut puanlarının ve toplam puanın hesaplanmasına dayanır. Yüksek puanlar, ilgili davranışsal sorunun şiddetinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Test, Okul Ortamı, Çocuk Psikiyatrisi, Öğretmen Gözlemi, Davranışsal Değerlendirme, İç Tutarlılık, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Çiğdem Dereboy

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, Aydın, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

CÖDÖ-28’in Türkiye uyarlaması, 2007 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli yasal ve etik izinler, ilgili makale yazarından veya yayıncıdan (Türk Psikiyatri Dergisi) alınmalıdır. Klinik veya akademik kullanım için telif hakları ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İlgili akademik makaleye ve ölçek formuna ait bağlantılar aşağıda sunulmuştur.

Kaynaklar

Dereboy, Ç., Şenol, S., Şener, Ş. ve Dereboy F. (2007). Conners Kısa Form Öğretmen ve Ana Baba Derecelendirme Ölçeklerinin geçerliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 18(1), 48-58.

Makalenin orijinal PDF’i şu adresten indirilebilir: turkpsikiyatri.com

CÖDÖ-28’in orijinal PDF formu buradan indirilebilir: conners-ogretmen-derecelendirme-olcegi-codo-28-toad.pdf

[quads id=5]

Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği (CÖDÖ-28) Maddeleri

CÖDÖ-28, toplam 28 maddeden ve aşağıdaki ana alt boyutlardan oluşmaktadır:

• Dikkat eksikliği/edilgenlik: 8 madde
• Hiperaktivite: 8 madde
• Davranım sorunu: 7 madde
• Geriye kalan maddeler genel uyum ve diğer davranışları içermektedir.