Çocuklar İçin Etkileşim Dereceleme Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Etkileşim Dereceleme Ölçeği (ÇİEDÖ), çocukların sosyal etkileşim becerilerini ve yeterlilik düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçek uyarlamasıdır. Ölçek, Fatma Betül Şenol ve Ercan N. Metin tarafından 2018 yılında Türkçe’ye adapte edilerek geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu uyarlama çalışması, Türk kültürüne özgü bağlamlarda çocukların akranları ve yetişkinlerle kurduğu sosyal ilişkilerin kalitesini sistematik bir şekilde ölçme ihtiyacına cevap vermektedir. Ölçek, özellikle rehberlik ve psikolojik danışma alanlarında, çocukların gelişimsel değerlendirmelerinde önemli bir tanı aracı olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar İçin Etkileşim Dereceleme Ölçeği, sosyal etkileşim, sosyal yeterlilik, uyarlama, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Fatma Betül Şenol, Ercan N. Metin

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocukların sosyal etkileşim düzeylerini, bu etkileşimlerde sergiledikleri davranışsal yeterlilikleri ve olası zorlukları belirlemektir. Uyarlama çalışması, özgün ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve ölçme yeteneğini Türk örnekleminde kanıtlamak, böylece Türkiye’deki araştırmacılar ve uygulayıcılar için güvenilir bir değerlendirme aracı sağlamaktır.

ÇİEDÖ, özellikle sosyal beceri eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede, risk altındaki çocukların erken teşhisinde ve bireysel danışmanlık süreçlerinin planlanmasında kritik bilgiler sunar. Ölçek, çocukların sosyal ortamlara uyum sağlama yeteneklerini ve duygusal tepkilerini objektif kriterlere göre derecelendirmeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Çocuklar İçin Etkileşim Dereceleme Ölçeği, genellikle çocukların gözlemlenebilir sosyal davranışlarını temel alan bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin temel psikolojik yapısı, çocukluk dönemindeki sosyal yeterlilik (social competence) kavramı etrafında şekillenir. Bu yapı, çocuğun sosyal ipuçlarını anlama, uygun duygusal tepkiler verme, işbirliği yapma, çatışma çözme ve akranlarıyla pozitif ilişkiler kurma becerilerini kapsar.

Ölçek, muhtemelen birden fazla alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar tipik olarak “Pozitif Etkileşim”, “Negatif/Problem Davranışlar” ve “Sosyal Girişkenlik” gibi alanları içerebilir. Bu çok boyutlu yapı, çocukların sosyal dünyadaki karmaşık rollerini ve etkileşim biçimlerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Şenol ve Metin (2018) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerlik (construct validity) kanıtlarını sunmak amacıyla çeşitli analizler yapılmıştır. Yapılan analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermiştir.

Kapsam geçerliği (content validity) için uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme derecesi incelenmiştir. Yapı geçerliği bağlamında ise, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin alt boyutlarının teorik modelle uyumu test edilmiştir. Çalışma sonuçları, ÇİEDÖ’nün Türk kültürü bağlamında çocukların sosyal etkileşimini geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, özellikle iç tutarlılık (internal consistency) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel puanı ve muhtemel alt boyutları için Cronbach Alfa (α) katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçekten elde edilen puanların kısa bir süre aralığında stabil kaldığını kanıtlayarak ÇİEDÖ’nün güvenilir bir araç olduğunu pekiştirmiştir.

Faktör Analizi

Çocuklar İçin Etkileşim Dereceleme Ölçeği’nin Türkçeye adaptasyonu sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek için faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Şenol ve Metin (2018) çalışmasında, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültürüne uygunluğunu incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin kuramsal olarak beklenen faktör yapısını doğrulayan iyi uyum indeksleri (Goodness-of-Fit indices) göstermiştir. Bu, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve her bir alt boyutun sosyal etkileşimin farklı bir yönünü temsil ettiğini kanıtlamıştır. Bu güçlü yapısal kanıt, ölçeğin puanlamasının ve yorumlanmasının bilimsel olarak sağlam temellere dayandığını göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Dereceleme Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme formatının kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Genellikle 6-12 yaş (İlkokul Çağı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli ilkokul kademelerinde öğrenim gören çocuklar üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öğretmen veya ebeveyn tarafından doldurulan gözleme dayalı dereceleme ölçeği metodolojisi. Puanlama, çocuğun sosyal etkileşim davranışlarının sıklığına veya yoğunluğuna göre yapılır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik değerlendirme, okul psikolojisi, çocuk gelişimi, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Fatma Betül Şenol)

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Fatma Betül Şenol ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Ölçeğin ticari kullanımına ilişkin ücret bilgisi belirtilmemiştir; akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazardan izin alınması yeterlidir. Ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik özellikleri çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: cocuklar-icin-etkilesim-dereceleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şenol, F. B. ve Metin, E. N. (2018). Çocuklar İçin Etkileşim Dereceleme Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 8(51), 81-106.

Çocuklar İçin Etkileşim Dereceleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddeler listelenememektedir.