Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği

Özet

Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği (ÇBİMÖ), öz belirleme teorisi çerçevesinde iş motivasyonunun farklı boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilen bir aracın Türk kültürüne uyarlanmış versiyonudur. Ölçek, 19 maddeden ve altı farklı faktörden oluşmaktadır. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki çalışanların iş motivasyonu profillerini güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemiştir. Uyarlama süreci, psikometrik özelliklerin titizlikle incelenmesini içermiştir.

ÇBİMÖ’nün uyarlanması, örgütsel psikoloji ve insan kaynakları yönetimi alanlarında, çalışanların davranışlarını ve performanslarını etkileyen motivasyonel kaynakları anlamak için önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçek, içsel motivasyondan motive olamamaya kadar uzanan geniş bir yelpazede motivasyonel düzenleme tiplerini kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş Motivasyonu, Örgütsel Psikoloji, Öz Belirleme Teorisi, Uyarlama, ÇBİMÖ, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Aydın Çivilidağ, Gökhan Şekercioğlu

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, iş motivasyonunun çok boyutlu yapısını Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Öz belirleme teorisine (Self-Determination Theory – SDT) dayanarak, çalışanların işlerine yönelik motivasyonlarının yalnızca düzeyini değil, aynı zamanda niteliğini (içsel mi yoksa dışsal mı olduğu) belirlemeyi amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini koruyarak, Türkiye’deki işgücü popülasyonuna uygulanabilirliğini kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki kurumsal ortamlarda motivasyonel müdahalelerin ve insan kaynakları stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamıştır.

Yapı

Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği, motivasyonu bir süreklilik üzerinde ele alan Öz Belirleme Teorisi (SDT) çerçevesinde altı temel faktörü ölçmektedir. Bu faktörler, tamamen özerk (içsel) motivasyondan tamamen kontrol edilen (dışsal) motivasyona ve motivasyon eksikliğine (amotivasyon) kadar uzanmaktadır. Ölçek toplamda 19 madde içermektedir ve her bir faktör üç maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü altı motivasyonel düzenleme türü şunlardır:

• İçsel Motivasyon: İşin kendisinden alınan haz ve ilgi nedeniyle yapılan çaba.
• Kişisel Düzenleme (Bütünleşmiş Düzenleme): Davranışın kişisel değerler ve benlik ile uyumlu olduğu, özerk dışsal motivasyon.
• İçe Yansıtılan Düzenleme (Özdeşleşmiş Düzenleme): Suçluluk veya gurur gibi içsel baskılardan kaçınmak için gösterilen çaba.
• Dışsal Düzenleme – Maddesel: Ödül veya ceza gibi dışsal araçlarla kontrol edilen motivasyon.
• Dışsal Düzenleme – Sosyal: Sosyal baskılardan veya eleştirilerden kaçınmak için gösterilen çaba.
• Motive Olamama (Amotivasyon): İşin anlamsız olduğu veya sonuçların kontrol edilemediği hissinden kaynaklanan motivasyon eksikliği.

Geçerlik

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması sırasında yapı geçerliğini incelemek amacıyla çeşitli istatistiksel analizler yapılmıştır. Başlıca geçerlik çalışması, ölçeğin teorik olarak öngörülen altı faktörlü yapısını doğrulamaya odaklanmıştır.

Yapılan geçerlik analizleri şunları içermektedir:

• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Bu analiz yöntemi kullanılarak maddelerin faktör yükleri incelenmiş ve ÇBİMÖ’nün beklendiği gibi altı faktörlü bir yapı sergilediği ortaya konmuştur.
• Madde Analizi: Maddeler arası ilişkiler ve madde-toplam korelasyonları incelenerek, maddelerin ilgili oldukları faktörleri ne ölçüde temsil ettikleri değerlendirilmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin yapısal tutarlılığını desteklemiştir.

Güvenirlik

Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Güvenirlik çalışmalarında, maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğü incelenmiştir.

Güvenirlik analizleri şunları kapsamıştır:

• Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayıları: Ölçeğin alt faktörlerinin her biri için ayrı ayrı Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde ilgili motivasyon boyutunu ölçtüğünü göstermiştir.
• Madde-Test Korelasyonları: Her bir maddenin ait olduğu faktör ile olan korelasyonu incelenerek, maddelerin faktör bütünlüğüne katkısı değerlendirilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Analiz sonucunda, ÇBİMÖ’nün toplamda 19 maddeden oluşan ve altı ayrı faktöre ayrılan yapısı doğrulanmıştır. Bu altı faktör, Öz Belirleme Teorisi’nin öngördüğü motivasyonel düzenleme tiplerini temsil etmektedir.

Faktör yapısı, orijinal ölçeğin teorik modeline uygunluk göstermiş ve Türk kültüründeki iş motivasyonu boyutlarının ayrımcılığını sağlamıştır. Her bir faktör, üçer madde ile temsil edilmektedir:

• İçsel Motivasyon (3 madde)
• Dışsal Düzenleme – Sosyal (3 madde)
• Motive Olamama (3 madde)
• Kişisel Düzenleme (3 madde)
• Dışsal Düzenleme – Maddesel (3 madde)
• İçe Yansıtılan Düzenleme (3 madde)

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan Nüfus)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, farklı sektörlerden çalışan yetişkin bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, iki farklı derecelendirme formatında uygulanabilir:

• 5’li Likert Ölçeği (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)
• 7’li Derecelendirme Ölçeği (0= hiç katılmıyorum – 6= tamamen katılıyorum)

Anahtar Kelimeler

İçsel Motivasyon, Dışsal Düzenleme, Amotivasyon, Likert Ölçeği, İş Psikolojisi, Psikometrik Özellikler

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aydın ÇİVİLİDAĞ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Akdeniz Üniversitesi (Uyarlama tarihinde sorumlu yazarın kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Türk kültürüne uyarlama yayın tarihi)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Aydın Çivilidağ ile ([email protected]) iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Çivilidağ, A. ve Şekercioğlu, G. (2017). Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Mediterranean Journal of Humanities, 7(1), 143-156.

Uyarlama çalışmasının detaylarına ResearchGate üzerinden erişilebilir: researchgate.net

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cok-boyutlu-is-motivasyonu-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• İçsel Motivasyon (3m): İşim anlamsız olmasına rağmen neden hala bu işi yaptığımı bilmiyorum.
• Dışsal Düzenleme-Sosyal (3m): İşimde çaba sarf etmenin benim için özel bir anlamı var.
• Motive Olamama (3m): Başkalarının (amir, meslektaş, aile vb.) bana yönelik eleştirilerinden kaçınmak için işimde çaba sarf ediyorum.
• Kişisel Düzenleme (3m): İşim, kendimle gurur duymamı sağladığı için işimde çaba sarf ediyorum.
• Dışsal Düzenleme-Maddesel (3m): Kendimi kanıtlamak zorunda olduğum için işimde çaba sarf ediyorum.
• İçe Yansıtılan Düzenleme (3m): Ancak işimde yeterince çaba sarf edersem başkaları (işveren, amir vb.) beni ekonomik olarak ödüllendirirler.