Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği Ebeven Formu

Öz

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği Ebeven Formu (ÇİDÖ-EF), ebeveynlerin çocuklarına yönelik sergiledikleri ihmalkar davranışların farklı boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu formun Türkçe adaptasyonu, 2019 yılında Utku Beyazıt ve Ayşe Bütün-Ayhan tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özellikler açısından yeterliliğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu adaptasyon çalışması, özellikle Çocuk İhmali alanında çalışan araştırmacılara önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği, Ebeveyn İhmali, Çocuk İhmali, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Ebeveynlik, İhmal

Yazarlar

Utku Beyazıt, Ayşe Bütün-Ayhan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarına karşı sergilediği ihmalkar davranışların yoğunluğunu ve türünü çok boyutlu bir perspektifle değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, orijinal İngilizce formun psikometrik özelliklerini koruyarak, ölçeği Türk kültürüne geçerli ve güvenilir bir şekilde kazandırmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki klinik ve akademik çalışmalar için ihmal davranışlarını nesnel bir şekilde ölçebilen standart bir araç sağlanmıştır.

ÇİDÖ-EF, ihmalin sadece tek bir boyutta değil, duygusal, fiziksel, eğitimsel ve denetimsel gibi çeşitli alanlarda tezahür ettiğini varsayar. Bu çok boyutlu yaklaşım, araştırmacıların ve klinisyenlerin ihmalin karmaşık doğasını daha iyi anlamalarına yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği, çocuk ihmali davranışlarını ölçen karmaşık bir psikolojik yapı üzerine kurulmuştur. Ölçek, genellikle ebeveynlerin çocuklarına temel ihtiyaçları (fiziksel bakım, duygusal destek, eğitim, denetim) sağlama konusundaki yetersizliklerini veya kasıtlı ihmallerini değerlendirir.

Ölçeğin çok boyutlu yapısı, ihmalin farklı alt alanlarını ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunar. Örneğin, bir ebeveynin fiziksel ihmal skoru yüksekken, duygusal ihmal skoru daha düşük olabilir. Bu farklılaştırma, müdahale stratejilerinin belirlenmesi ve ihmalin spesifik risk faktörlerinin anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır.

Geçerlik

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği Ebeven Formu’nun Türkçe adaptasyon çalışmasında (Beyazıt & Bütün-Ayhan, 2019), ölçeğin yapı geçerliği kanıtlanmaya çalışılmıştır. Yapılan analizlerde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığı varsayılmaktadır. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı, Türk kültüründe de başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Genellikle uyarlama çalışmalarında kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri ile ölçeğin alt boyutlarının birbiriyle tutarlılığı ve yapısal bütünlüğü incelenmiştir. Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, ebeveyn stresi, çocuk istismarı) beklenen yönde ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Türkçe formun güvenirlik çalışmaları, ölçeğin ölçümlerinin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa), ölçeğin genelinde ve her bir alt boyutunda yüksek bir tutarlılığa işaret etmelidir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu gösterir.

Adaptasyon çalışmasında, iç tutarlılığın yanı sıra, test-tekrar test güvenilirliği yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu yöntemle, aynı ebeveyn grubuna belirli bir zaman aralığıyla tekrar uygulanan ölçek sonuçlarının korelasyonu incelenir; yüksek korelasyon, ölçümün zamana karşı kararlılığını kanıtlar.

Faktör Analizi

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği, adından da anlaşılacağı üzere çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Beyazıt ve Bütün-Ayhan (2019) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, ölçeğin Türk kültüründeki faktör yapısını incelemek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Bu analizler, orijinal ölçeğin hipotez edilen alt boyutlarını (örneğin, duygusal ihmal, fiziksel ihmal, denetim ihmali) doğrulamayı amaçlamıştır. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları, uyarlama modelinin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ve bu çok boyutlu yapının Türk ebeveyn örnekleminde de geçerli olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal çalışmada kullanılan derecelendirme formatına uygun olarak, genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir ölçek kullanılmıştır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Anne ve/veya Babalar)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveynler)

Popülasyon Detayları: Çocuklu veya ergenli bireylere sahip olan ebeveynler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Envanteri. Ebeveynler, kendi çocuk yetiştirme davranışlarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik Davranışları, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Psikolojik Ölçüm, Türk Kültürü, Ebeveyn Stresi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Utku Beyazıt

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Adaptasyonun yapıldığı akademik kurumlar veya sorumlu yazarın güncel adresi gereklidir. (Detaylı bilgi kaynakta mevcut değildir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2019. Ölçek, Utku Beyazıt ve Ayşe Bütün-Ayhan tarafından 2019 yılında yayımlanan makale ile Türk literatürüne kazandırılmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, orijinal geliştiricilerin ve uyarlama çalışmasını yapan yazarların iznine tabi olabilir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: cok-boyutlu-ihmalkar-davranis-olcegi-ebeven-formu-toad.pdf

Kaynaklar

1. Beyazıt, U., & Bütün-Ayhan, A. (2019). The psychometric properties of the Turkish version of the Multidimensional Neglectful Behavior Scale-Parents Form. Current Psychology, 38(5), 1121-1130. doi: 10.1007/s12144-018-9817-7.
2. Orijinal ölçek geliştiricilerinin referansları (Uyarlama makalesinden elde edilmelidir).

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği Ebeven Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu bölüm, ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların, sorumlu yazar ile iletişime geçerek veya yukarıda belirtilen akademik makaleyi inceleyerek maddelere ulaşması gerektiğini belirtmek amacıyla boş bırakılmıştır.