Çok Boyutlu Diyabet Anketi

Özet

Çok Boyutlu Diyabet Anketi (ÇBDA), diyabet hastalarının hastalık yönetimi, psikolojik durumu ve yaşam kalitesi ile ilgili çok boyutlu yapıları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu giriş, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmasını temel almaktadır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki bireylerin diyabetle ilişkili tutumlarını ve davranışlarını kültürel olarak uygun bir şekilde ölçmek için Uyarlama çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Bu araç, hem klinik uygulamada hem de akademik araştırmalarda diyabet yönetiminin psikososyal bileşenlerini anlamak için kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Diyabet, psikoloji, sağlık, ölçek, uyarlama, Çok Boyutlu Diyabet Anketi, psikometrik

Yazarlar

Gülhan Çosansu, Sevim Erdoğan

Amaç

Çok Boyutlu Diyabet Anketi’nin temel amacı, orijinal formu farklı bir dilde geliştirilmiş olan bu aracın, Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınayarak psikometrik özelliklerini ortaya koymaktır. Ölçek, bireylerin diyabet yönetimine ilişkin algılarını, duygusal tepkilerini ve öz bakım davranışlarını çok yönlü bir şekilde ölçmeyi hedefler. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara güvenilir ve geçerli bir değerlendirme aracı sağlamak amacıyla yapılmıştır.

Yapı

Ölçek, diyabetle yaşamanın getirdiği çeşitli zorlukları ve adaptasyon mekanizmalarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Genel olarak ölçülen yapı, diyabet mellitus hastalarının hastalığa ilişkin psikolojik durumlarını, öz yeterliliklerini, hastalık kabul düzeylerini ve tedaviyi takip etme davranışlarını içerir. Bu psikometrik özellikler, bireyin diyabet yönetimindeki başarısını ve yaşam kalitesini etkileyen temel faktörlerdir.

Geçerlik

Çok Boyutlu Diyabet Anketi Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Coşansu ve Erdoğan (2010) tarafından yürütülmüştür. Uyarlama sürecinde, dilsel ve kültürel Geçerlik sağlamak amacıyla uzman görüşleri alınmış ve geri çeviri yöntemleri kullanılmıştır. Yapı geçerliğini belirlemek için faktör analizleri (genellikle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen boyutları temsil edip etmediğini test etmeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik analizleri, Türkçe formun iç tutarlılığını (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemel test-tekrar test güvenirliğini incelemiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir. Coşansu ve Erdoğan’ın (2010) çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini göstermeyi hedeflemiştir, bu da ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında gerçekleştirilen Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısının (yani boyutlarının) Türkçe örneklemde korunup korunmadığını incelemiştir. Çok Boyutlu Diyabet Anketi’nin adından da anlaşılacağı gibi, ölçeğin birden fazla alt boyuta sahip olması beklenir. Faktör yüklerinin incelenmesi ve faktör yapısının orijinal ölçekle karşılaştırılması, Türkçe formun yapısal geçerliliğini destekleyen önemli bir adımdır. Bu analizler, diyabetle ilgili stres, öz bakım ve sosyal destek gibi ayrı boyutların varlığını teyit etmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak)

Language Available: Türkçe

Population Group: Diyabetli Bireyler (Tip 1 veya Tip 2 Diyabet hastaları)

Age Group: Yetişkinler (Çalışmanın örneklemine bağlı olarak 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Diyabet tanısı almış, farklı sosyo-demografik özelliklere sahip bireylerden oluşan örneklem.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Diyabet yönetimi, öz bakım, psikososyal, ölçek uyarlama, Coşansu, Erdoğan

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Gülhan Çosansu) ile iletişim kurulması önerilir. Lisans ve ücret bilgileri, yayıncıya veya sorumlu yazara danışılarak netleştirilmelidir.

Kaynaklar

Coşansu, G. ve Erdoğan, S. (2010). Çok Boyutlu Diyabet Anketi Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 13(4).

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• cok-boyutlu-diyabet-anketi-toad.pdf

Çok Boyutlu Diyabet Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, telif hakkı veya gizlilik nedeniyle bu platformda yayınlanmamaktadır. Maddelere erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya yukarıda belirtilen akademik referansın incelenmesi gerekmektedir.