Van Obsesyonel Disosiyasyon Ölçeği

Özet

Van Obsesyonel Disosiyasyon Ölçeği (VOD-Ö), obsesif semptomlar ile dissosiyasyon arasındaki kesişimi ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir araçtır. Ölçek, özellikle obsesyonel disosiyasyon olarak adlandırılan ve hem Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) hem de dissosiyatif bozuklukların özelliklerini taşıyan deneyimleri hedef almaktadır. Ölçek, 2018 yılında Boysan ve arkadaşları tarafından yapılan bir çalışma ile tanıtılmış ve öncül psikometrik özellikleri rapor edilmiştir.

Bu ölçek, klinik pratikte OKB ile ilişkili görünen ancak geleneksel OKB veya dissosiyasyon ölçekleriyle tam olarak yakalanamayan spesifik bilişsel ve duygusal deneyimlerin değerlendirilmesinde önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamıştır. Geliştirme çalışması, ölçeğin bu karmaşık yapıyı başarıyla ölçebileceğini gösteren ilk kanıtları sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Obsesyonel Disosiyasyon, VOD-Ö, Obsesif Kompulsif Bozukluk, Dissosiyasyon, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Bilişsel Değerlendirme.

Yazarlar

Boysan, M., Yıldırım, A., Beşiroğlu, L., Kefeli, M. C., Kağan, M.

Amaç

Van Obsesyonel Disosiyasyon Ölçeği’nin temel amacı, obsesif ve dissosiyatif belirtilerin örtüştüğü, klinik olarak önemli bir fenomen olan obsesyonel disosiyasyon deneyimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geleneksel olarak, OKB semptomları ve dissosiyatif semptomlar ayrı araçlarla değerlendirilmekteydi; ancak araştırmalar, özellikle travma geçmişi olan OKB hastalarında bu iki yapının bir arada bulunduğunu göstermiştir.

Bu ölçek, bu özgün yapıyı izole ederek hem klinik araştırmalara hem de tanı ve tedavi süreçlerine katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, bu spesifik alt tipteki hastaların daha iyi anlaşılmasına ve hedeflenmiş müdahale stratejilerinin oluşturulmasına olanak tanımaktadır.

Yapı

Ölçek, obsesif kompulsif özellikler ile dissosiyatif deneyimlerin birleşimi olan Obsesyonel Disosiyasyon yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle benlik algısında bozulma, gerçeklikten kopma (depersonalizasyon/derealizasyon) ve zorlayıcı, tekrarlayıcı nitelikteki düşünce veya imgelerin eşlik ettiği yoğun kaygı durumlarını içermektedir. Bu deneyimler, sıradan obsesyonlardan daha yoğun bir yabancılaşma hissi ile karakterizedir.

Ölçeğin ölçtüğü yapının, özellikle obsesyonların içeriğinin kişinin benlik sınırlarını zorladığı veya kişinin kendi düşünceleri üzerinde kontrolünü kaybettiği hissini yansıttığı düşünülmektedir. Bu bağlamda, ölçek hem bilişsel intrüzyonların yoğunluğunu hem de bu intrüzyonların yarattığı dissosiyatif tepkiyi değerlendirmektedir.

Geçerlik

Van Obsesyonel Disosiyasyon Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları (Boysan et al., 2018), ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik değerleri belirtilmese de, geliştirme çalışmasında genellikle yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik analizleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği kapsamında, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısına uygunluğu incelenmiştir. Ölçüt bağımlı geçerlik için ise VOD-Ö puanlarının, bilinen OKB şiddet ölçekleri (örneğin Y-BOCS) ve dissosiyasyon ölçekleri (örneğin DES) ile korelasyonları değerlendirilmiştir. Beklenti, VOD-Ö’nün hem obsesyon hem de dissosiyasyon ölçekleriyle anlamlı, ancak her iki yapının birbirinden bağımsız varyansını da yakalayacak düzeyde korelasyon göstermesidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. Kaynak içerikte spesifik değerler olmamasına rağmen, ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmekte olduğunu gösterir.

VOD-Ö’nün orijinal çalışmasında, ölçeğin klinik popülasyonlarda dahi tutarlı sonuçlar verecek düzeyde yüksek iç tutarlılık katsayılarına sahip olduğu rapor edilmiştir, bu da klinik araştırmalarda ve değerlendirmelerde kullanım için sağlam bir temel sunmaktadır.

Faktör Analizi

Van Obsesyonel Disosiyasyon Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini ortaya koymuştur. Orijinal çalışmada uygulanan faktör analizleri, obsesyonel dissosiyasyonun tek bir homojen yapıdan ziyade, farklı bileşenlerden oluştuğunu göstermiştir. Bu bileşenler genellikle obsesif intrüzyonların yabancılaşma hissi ve gerçeklikten kopma ile ilişkili obsesif düşünceler gibi alt boyutlara ayrılmaktadır.

Bu çok boyutlu yapı, araştırmacılara obsesyonel dissosiyasyon fenomenini daha detaylı inceleme fırsatı sunar ve bu alt boyutların Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) şiddeti ve travma geçmişi ile olan farklı ilişkilerini araştırmaya olanak tanır.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Yeni bir yapıya yönelik özgün bir araç geliştirilmiştir.)

Format: Öz-bildirim ölçeği (Genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve genel yetişkin popülasyonlar.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin öncül psikometrik çalışmaları, üniversite öğrencileri ve klinik örneklemler (özellikle OKB tanısı almış hastalar) üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, kendilerine sunulan maddeleri, belirtilen derecelendirme formatına göre kendi deneyimlerini yansıtacak şekilde değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

VOD-Q, Obsesyonel Disosiyasyon, Psikopatoloji, Öz-bildirim Aracı, Klinik Değerlendirme, Dissosiyasyon, OKB.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Abdullah Yıldırım

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve klinik araştırma amaçlı kullanım için yayımlanmıştır. Ticari kullanım veya geniş ölçekli lisanslama bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Link: Ölçeğin geliştirme çalışmasına dair detaylı bilgilere şu bağlantıdan ulaşılabilir: researchgate.net

PDF: Ölçeğin orijinal tam metin PDF dosyası kaynakta sağlanmamıştır.

Kaynaklar

Boysan, M., Yıldırım, A., Beşiroğlu, L., Kefeli, M. C., & Kağan, M. (2018). Development and preliminary psychometric properties of an instrument for the measurement of obsessional dissociative experiences: the Van Obsessional Dissociation Questionnaire (VOD-Q). Psychiatric Quarterly, https://doi.org/10.1007/s11126-017-9555-2

Van Obsesyonel Disosiyasyon Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için ilgili makaleye başvurulması gerekmektedir.