Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği

Özet

Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği (ÇTBÖ), mevcut bir psikolojik aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin olumsuz ruh halleri ve stres karşısında gösterdikleri bilişsel ve davranışsal tepki biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin uyarlaması, 2014 yılında Ali Sonkur tarafından hazırlanan bir Yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, özellikle ergen ve çocuk popülasyonlarında İnternet bağımlılığı, depresyon, endişe, düşünce baskılama ve üst biliş gibi değişkenlerle olan ilişkileri incelemek üzere kullanılmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve dil yapısına uygunluğunu test etmeyi amaçlamış, böylece çocuk ve ergenlerin stresle başa çıkma stratejilerinin bilimsel olarak değerlendirilmesine olanak sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği, Tepki Biçimleri, Uyarlama, İnternet Bağımlılığı, Depresyon, Üst Biliş, Çocuk Psikolojisi, Ali Sonkur.

Yazarlar

Ali Sonkur (Uyarlayan)

Amaç

Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği’nin temel amacı, çocuk ve ergen popülasyonunda kullanılan, negatif duygusal durumlara karşı geliştirilen bilişsel ve davranışsal tepki mekanizmalarını standardize edilmiş bir formatta ölçmektir. Bu tepki biçimleri genellikle ruminasyon (tekrar tekrar düşünme), dikkat dağıtma ve problem çözme gibi alt boyutlarda incelenir.

Ölçek, Ali Sonkur’un 2014 tarihli yüksek lisans tezinde, öğrencilerin İnternet bağımlılığı düzeyleri ile psikolojik sağlıkları arasındaki karmaşık ilişkiyi keşfetmek için bir araç olarak kullanılmıştır. Ölçek, özellikle maladaptif tepki biçimlerinin (ruminasyon gibi) psikopatolojiye olan katkısını belirlemede kritik bir rol oynamıştır.

Yapı

Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği, bireylerin stresli veya olumsuz ruh halleri deneyimlediklerinde sergiledikleri tipik tepki biçimlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Orijinal ölçek, genellikle üç temel boyutu kapsar: Ruminasyon (olumsuz duygulara ve bunların sonuçlarına odaklanma), Dikkat Dağıtma (olumsuz duygulardan kaçınmak için aktivitelere yönelme) ve Problem Çözme/Yapıcı Eylemler (durumu değiştirmeye yönelik aktif stratejiler).

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde orijinal yapıya benzerlik gösterip göstermediği incelenmiştir. Bu yapı, özellikle gençlerin depresyon ve anksiyete gelişiminde kullandıkları tepki stillerinin anlaşılması açısından temel bir psikolojik yapı sunar.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışmasında aşağıdaki geçerlik analizlerinin gerçekleştirilmiş olması beklenir:

• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlılığı test edilmiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmesi gereken yapıyı gerçekten ölçtüğünü gösterir.
• Ölçüt Geçerliği (Criterion Validity): Ölçek puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçümlerle korelasyonu incelenmiştir. Sonkur’un çalışmasında bu, İnternet bağımlılığı, depresyon ve endişe ölçekleri ile yapılan korelasyon analizlerini içerir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde ölçeğin iç tutarlılığının ve zamana bağlı istikrarının değerlendirilmesi zorunludur.

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçeğin alt boyutlarının ve genel ölçeğin iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Kabul edilebilir bir uyarlama için bu katsayının genellikle 0.70 ve üzerinde olması beklenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) tekrar test uygulaması yapılmış olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının temel adımı, ölçeğin orijinal faktör yapısını hedef kültürde doğrulamaktır. Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin maddelerinin beklenen alt boyutlara (Ruminasyon, Dikkat Dağıtma vb.) yüklendiği ve modelin veri ile uyumunun yeterli olduğu gösterilmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin temel dayanağını oluşturur. Analizler, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu teyit etmeyi amaçlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğe bağlı olarak, maddelerin genellikle 3 veya 4 dereceli bir Likert tipi derecelendirme kullanması beklenir (Örneğin: Hiçbir zaman, Bazen, Çoğu zaman, Her zaman).

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocuklar ve Ergenler

Age Group: Genellikle ilkokul sonu ve ortaokul öğrencileri (yaklaşık 9-14 yaş aralığı) hedeflenmiştir.

Population Details: Ölçek, Ali Sonkur’un tez çalışmasında Van’da öğrenim gören lise öğrencileri üzerinde kullanılmıştır. Ancak ölçeğin adı ve içeriği daha geniş bir çocuk ve ergen popülasyonuna hitap etmektedir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, belirli durumlara veya ruh hallerine verdikleri tepkileri derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Ruminasyon, Dikkat Dağıtma, Problem Çözme, Psikometrik Özellikler, Depresyon, İnternet Bağımlılığı, Ölçek Geliştirme, Tepki Biçimleri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ali Sonkur (Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van, 2014 itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği’nin uyarlaması 2014 yılında tamamlanmıştır. Kullanım izni ve ücret bilgileri için doğrudan sorumlu yazar Ali Sonkur ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: cocuklarin-tepki-bicimleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Sonkur, A. (2014). İnternet bağımlılığının depresyon, tepki biçimleri, düşünce baskılama, endişe ve üst bilişle ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.

Çocukların Tepki Biçimleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddeler için yazarın 2014 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.