Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği, çocukların çeşitli yaşam alanlarındaki yeterlik inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçek, sosyal, akademik ve duygusal olmak üzere üç temel alt boyutta özyeterliği değerlendirmektedir. Telef ve Karaca (2012) tarafından Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek, psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin orijinal formunda olduğu gibi üç faktörlü yapıyı koruduğunu ve çocukların kendilerine atfettikleri yeterlik düzeylerini güvenilir bir şekilde ölçebildiğini ortaya koymaktadır. Bu araç, özellikle eğitim ve gelişim psikolojisi alanlarında çocukların motivasyon, başarı ve sosyal uyum düzeylerini anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Özyeterlik, Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği, Öz Yeterlik, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Sosyal Yeterlilik, Akademik Yeterlilik, Duygusal Yeterlilik

Yazarlar

B. B. Telef, Rengin Karaca

Amaç

Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği’nin temel amacı, çocukların farklı bağlamlarda kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle akademik başarı, sosyal ilişkiler ve duygusal düzenleme gibi alanlarda çocukların öz-yeterlik inançlarının düzeyini ve yapısını belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, çocukların gelişimsel ihtiyaçlarına yönelik uygun müdahale programlarının tasarlanmasında ve psikolojik danışmanlık süreçlerinde teşhis edici bilgi sağlamada kullanılmaktadır.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı çerçevesinde tanımlanan özyeterlik kavramını ölçmektedir. Öz yeterlik, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde organize edebilme ve yürütebilme kapasitesine olan inancını ifade eder. Ölçek, bu genel yapıyı üç spesifik alt boyuta ayırmaktadır:

• Sosyal Özyeterlilik: Akran ilişkileri, arkadaş edinme ve sosyal durumlarda kendini ifade etme becerisine olan inanç.
• Akademik Özyeterlilik: Okul görevlerini tamamlama, öğrenme hedeflerine ulaşma ve derslerde başarılı olma becerisine olan inanç.
• Duygusal Özyeterlilik: Kendi duygularını tanıma, yönetme ve stresli durumlarla başa çıkma becerisine olan inanç.

Her bir alt boyut, özyeterlik inancının farklı bir işlevsel alanını temsil etmekte olup, ölçeğin toplam puanı ise çocuğun genel yeterlik algısını yansıtmaktadır. Ölçeğin bu çok boyutlu yapısı, çocukların karmaşık psikososyal gelişim süreçlerinin derinlemesine analiz edilmesine olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin orijinal formunda olduğu gibi açıkça üç faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını kanıtlamaktadır.

DFA sonuçları ise, üç faktörlü modelin toplanan verilerle iyi düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin kuramsal yapıyı temsil etme yeteneğinin yüksek olduğunu ve faktör yapısının güçlü bir şekilde doğrulandığını işaret etmektedir. Ayrıca, yapı geçerliği çalışmalarına ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik yöntemleri de ölçeğin ilgili dış kriterlerle anlamlı ilişkiler kurduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği’nin güvenirliği, çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu yöntemler arasında iç tutarlılık, test-tekrar test güvenirliği, madde analizi ve ölçüt bağıntılı geçerlik bulunmaktadır.

Özellikle iç tutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alfa), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. İç tutarlılık değerlerinin yüksek olması, ölçeğin güvenilirliğinin önemli bir kanıtıdır. Test-tekrar test güvenirliği ise, farklı zamanlarda yapılan uygulamalarda ölçek sonuçlarının kararlılığını kanıtlayarak, ölçeğin zamana karşı direncini ve tutarlılığını desteklemektedir. Bu kapsamlı güvenirlik analizleri, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek için kullanılan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekleyen en önemli kanıtları sunmuştur. Açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonuçları, 21 maddenin teorik olarak beklenen üç faktör altında toplandığını net bir şekilde göstermiştir. Bu üç faktör, ölçeğin alt boyutlarını (Sosyal, Akademik ve Duygusal Özyeterlilik) oluşturmaktadır.

Daha sonra uygulanan doğrulayıcı faktör analizi (DFA), bu üç faktörlü yapının örneklem verilerine ne kadar uygun olduğunu test etmiştir. DFA sonuçları, uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) iyi düzeyde olduğunu göstermiş; bu da ölçeğin yapısal modelinin güçlü ve geçerli olduğunu kanıtlamıştır. Bu analizler, Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği’nin Türk kültürüne adaptasyonunun başarılı olduğunu ve ölçüm yapısının korunduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe (Uyarlama çalışması)

Population Group: Çocuklar (Öğrenciler)

Age Group: Ölçeğin uygulandığı spesifik yaş grubu kaynakta detaylı belirtilmemiştir, ancak ilkokul veya ortaokul düzeyindeki çocuklar hedeflenmiştir.

Population Details: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, Türkiye’deki çeşitli okullardan elde edilen öğrenci örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır. Cevap seçenekleri 1 (hiçbir zaman) ile 5 (her zaman) arasında değişmektedir. Yüksek puanlar ilgili alanda yüksek özyeterlik algısını işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik İnancı, Psikolojik Ölçme, Faktör Yapısı, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Uyarlama Çalışması, Likert Ölçeği, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: Bilgi Mevcut Değil (Sorumlu Yazar: Rengin Karaca)

Correspondence Address: Bilgi Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Rengin Karaca ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Orijinal makale, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Telef, B. B. ve Karaca, R. (2012). Çocuklar İçin Öz-yeterlik Ölçeği; Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, 169–187.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: befjournal.com.tr

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki adresten indirilebilir: cocuklar-icin-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Çocuklar İçin Özyeterlik Ölçeği, toplam 21 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert derecelendirme sistemi (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) kullanılarak cevaplanmaktadır.

Ölçek üç ana alt boyuta ayrılmıştır:

• Sosyal Öz yeterlilik (7 madde)
• Akademik Öz yeterlilik (7 madde)
• Duygusal Öz yeterlilik (7 madde)