Okuduğunu Anlama Özyeterlik Ölçeği

Özet

Okuduğunu Anlama Özyeterlik Ölçeği, bireylerin okuma materyallerini anlama becerilerine yönelik sahip oldukları öznel yeterlik inançlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, Epçaçan ve Demirel tarafından 2011 yılında yapılan kapsamlı bir psikometrik çalışma sonucunda alanyazına kazandırılmıştır. Bu geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerlik ve iç tutarlılık güvenirlik özelliklerini ortaya koymaktadır. Ölçek, son halinde 3 alt boyuttan ve toplam 27 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Özyeterlik, Okuduğunu Anlama, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Okuma Becerisi.

Yazarlar

Cevdet Epçaçan, Özcan Demirel.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin akademik veya günlük yaşamdaki okuma görevlerini başarıyla tamamlama kapasitelerine dair kendi inançlarını, yani özyeterlik algılarını nicel olarak ölçmektir. Ölçek, okuduğunu anlama becerisinin bilişsel yönlerinden ziyade, bireyin bu beceriyi kullanma konusundaki motivasyonel ve güven düzeylerini saptamaya odaklanmıştır.

Ölçek, eğitim araştırmalarında ve pedagojik uygulamalarda, öğrencilerin okuma performansını etkileyen psikolojik faktörleri anlamak ve bu faktörleri geliştirmeye yönelik müdahale programları tasarlamak için bir tanı aracı olarak kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın sosyal bilişsel kuramına dayanan ve bireyin belirli bir alandaki başarı beklentisini yansıtan özyeterlik yapısını ölçmektedir. Bu bağlamda, ölçülen yapı “Okuduğunu Anlama Özyeterliği”dir. Bu yapı, bireyin karmaşık metinleri çözümleme, ana fikirleri çıkarma ve okuduklarını yorumlama yeteneklerine ne kadar güvendiğini gösterir.

Ölçeğin nihai formunda belirlenen 3 alt boyut, okuduğunu anlama sürecinin farklı aşamalarındaki yeterlik inançlarını temsil ederek, yapının çok boyutluluğunu ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özellikleri kapsamında yapı geçerliği, açıklayıcı faktör analizi (AFA) yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, maddelerin teorik olarak öngörülen yapıya uygun olarak gruplandığını kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör analizine başlamadan önce, verilerin örneklem büyüklüğüne ve korelasyon matrisinin faktör analizine uygunluğuna dair ön koşullar kontrol edilmiştir. Bu kontrol, KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) örneklem yeterliliği testi ve Bartlett Sphericity testi ile gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar verilerin faktör çıkarma işlemine uygun olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Başlangıçta 35 maddelik taslak ölçek üzerinde yapılan analizde, faktör yükü 0.350’nin altında kalan maddeler elenmeden önce dahi Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0.90 gibi yüksek bir değere ulaşmıştır.

Bu yüksek katsayı, ölçeği oluşturan maddelerin kendi aralarında yüksek düzeyde uyumlu olduğunu ve aynı psikolojik yapıyı ölçmekte tutarlı olduklarını göstermektedir. Maddelerin elenmesi sonrası nihai 27 maddelik formun güvenirlik katsayısının da yüksek düzeyde olması beklenmektedir.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi, ölçeğin yapısal özelliklerini belirlemede merkezi bir rol oynamıştır. İlk aşamada 35 madde ile başlanan süreç, faktör yükleri ve teorik uyum dikkate alınarak optimize edilmiş ve 8 madde ölçekten çıkarılmıştır.

Nihai olarak, Okuduğunu Anlama Özyeterlik Ölçeği 3 alt boyut ve 27 maddeden oluşmuştur. Bu alt boyutlar, okuma özyeterlik algısının farklı ve ayrışık bileşenlerini temsil ederek, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri şu şekildedir: “Hiç Emin Değilim”, “Çok Az Eminim”, “Biraz Eminim”, “Oldukça Eminim”, “Tamamen Eminim”.

Language Available: Türkçe

Population Group: Eğitim alanındaki öğrenciler.

Age Group: Çalışmada spesifik yaş grubu belirtilmemiş olmakla birlikte, okuduğunu anlama becerilerinin geliştiği ortaokul, lise ve üniversite düzeyindeki öğrenciler için uygundur.

Population Details: Orijinal çalışmanın katılımcı detayları referans makalede mevcuttur.

Test Methodology: Öz bildirime dayalı psikometrik ölçüm aracı.

Anahtar Kelimeler

Okuma Becerisi, Algı, Psikometrik Özellikler, Cevdet Epçaçan, Özcan Demirel, Likert Ölçeği, Eğitim Psikolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cevdet Epçaçan

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Cevdet Epçaçan (Hacettepe Üniversitesi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Okuduğunu Anlama Özyeterlik Algısı Ölçeği’nin geliştirme ve psikometrik çalışmaları 2011 yılında tamamlanmış ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar/yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım veya akademik araştırmalar için güncel izin ve ücret bilgileri sorumlu yazar Cevdet Epçaçan ile iletişime geçilerek öğrenilebilir.

Kaynaklar

Epçaçan, C. ve Demirel, Ö. (2011). Okuduğunu Anlama Özyeterlik Algısı Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research, 4(16), 120-128.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı: sosyalarastirmalar.com.

Ölçeğin PDF dosyası buradan indirilebilir: okudugunu-anlama-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Okuduğunu Anlama Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu bölümde, ölçeğin 3 alt boyutu içeren nihai 27 maddesi yer almaktadır. Orijinal kaynak içeriğinde maddelerin tam metinleri sağlanmadığından, bu kısım için sadece derecelendirme sistemi belirtilmiştir:

• Derecelendirme Sistemi: 5’li Likert (Hiç Emin Değilim, Çok Az Eminim, Biraz Eminim, Oldukça Eminim, Tamamen Eminim).
• Toplam Madde Sayısı: 27
• Alt Boyut Sayısı: 3