Çocuklar için Mizaç Ölçeği

Abstract

Çocuklar için Mizaç Ölçeği (ÇMÖ), çocukların doğuştan gelen bireysel davranışsal ve duygusal özelliklerini, yani mizaçlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Türk kültürü bağlamında çocukların mizaç boyutlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. 32 maddeden oluşan ve 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilen ÇMÖ, Aktivite Düzeyi, Yakınlık ve Uyum, Duyusal Hassasiyet, Tepkisellik Durumu, Dikkat ve Sebat, Ritmiklik ve Duygusal Duyarlılık gibi çeşitli alt boyutları kapsamaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin yapısal geçerliğini Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile desteklendiğini ve iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermiştir.

Ölçeğin geliştirme çalışması 2020 yılında Özyürek, Gözün Kahraman ve Pekdoğan tarafından yayımlanmıştır. Bu çalışma, eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılara ve uygulayıcılara, çocukların mizaç özelliklerini objektif olarak belirleme imkanı sunarak, bireyselleştirilmiş eğitim ve rehberlik yaklaşımlarının temelini oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar için Mizaç Ölçeği, mizaç, çocuk psikolojisi, psikometrik geliştirme, güvenirlik, geçerlik, faktör analizi, Aktivite Düzeyi, Duyusal Hassasiyet.

Yazarlar

Arzu Özyürek, Gözün Kahraman, Sümeyye Pekdoğan

Amaç

Çocuklar için Mizaç Ölçeği’nin temel amacı, okul öncesi ve erken ilkokul dönemindeki çocukların temel mizaç özelliklerini sistematik olarak ölçmek ve değerlendirmektir. Bu ölçek, ebeveynler ve eğitimciler tarafından doldurulmak üzere tasarlanmış olup, çocukların çevreye adaptasyon süreçlerini, duygusal tepki yoğunluklarını ve davranışsal eğilimlerini belirlemeye yardımcı olur.

Elde edilen veriler, çocukların bireysel ihtiyaçlarına uygun eğitim stratejileri geliştirmede, olası davranış veya uyum sorunlarını erken tespit etmede ve psikolojik danışmanlık süreçlerine rehberlik etmede kritik öneme sahiptir. Ölçek, özellikle çocuğun aktivite düzeyi, ritmikliği ve duygusal hassasiyet gibi temel mizaç boyutlarının kapsamlı bir profilini çıkarmayı hedefler.

Yapı (Construct)

Ölçek, bireyin doğuştan gelen ve nispeten stabil olan davranışsal ve duygusal tepki tarzlarını ifade eden psikolojik bir yapı olan mizaç kavramını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Thomas ve Chess’in çalışmalarına dayanan ve çocukluk döneminde gözlemlenebilir olan dokuz temel mizaç boyutundan esinlenerek oluşturulmuştur.

Çocuklar için Mizaç Ölçeği, yapılan faktör analizi sonucunda yedi alt boyutta toplanmıştır. Bu alt boyutlar, çocukların çevresel uyaranlara verdikleri tepkileri ve genel davranış örüntülerini temsil etmektedir:

• Aktivite Düzeyi: Çocuğun hareketlilik seviyesi ve enerji harcama eğilimi.
• Yakınlık ve Uyum: Yeni insanlara ve durumlara yaklaşma veya kaçınma eğilimi ile adaptasyon hızı.
• Duyusal Hassasiyet: Çevresel uyaranlara (ses, ışık, dokunma) karşı gösterilen duyarlılık derecesi.
• Tepkisellik Durumu: Duygusal tepkilerin yoğunluğu ve süresi.
• Dikkat ve Sebat: Bir görev veya aktivite üzerinde odaklanma ve devam etme yeteneği.
• Ritmiklik: Biyolojik işlevlerin (uyku, açlık) düzenliliği.
• Duygusal Duyarlılık: Genel duygusal ruh hali ve duygu durumunun yoğunluğu.

Geçerlik (Validity)

Çocuklar için Mizaç Ölçeği’nin psikometrik geçerlik çalışmaları iki ana bileşene odaklanmıştır: kapsam geçerliği ve yapı geçerliği. Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen mizaç yapısını yeterince temsil edip etmediğini belirlemek amacıyla uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Bu süreç, maddelerin ilgili teorik çerçeveye uygunluğunu ve kültürel bağlamdaki anlamlılığını garanti etmiştir.

Yapı geçerliği ise, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını doğrulayıp doğrulamadığını kontrol etmek için kullanılmıştır. Bu amaçla, 32 maddelik ölçek üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin mizaç kavramının teorik olarak beklenen yedi boyutlu yapısını desteklediğini göstermiştir.

Güvenirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılığı değerlendirmek üzere çeşitli istatistiksel yöntemlerle yürütülmüştür. Kullanılan yöntemler arasında düzeltilmiş madde toplam korelasyonu, alt ve üst %27’lik dilim güvenirliği analizi ve Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı bulunmaktadır.

Ölçeğin genel iç tutarlılığı oldukça güçlüdür; tüm ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0,85 olarak belirlenmiştir, bu da ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Alt boyutlara ilişkin güvenirlik katsayıları ise aşağıdaki gibidir:

• Aktivite Düzeyi alt boyutu için: 0,79
• Yakınlık ve Uyum alt boyutu için: 0,82
• Duyusal Hassasiyet alt boyutu için: 0,57
• Tepkisellik Durumu alt boyutu için: 0,82
• Dikkat ve Sebat alt boyutu için: 0,62
• Ritmiklik alt boyutu için: 0,78
• Duygusal Duyarlılık alt boyutu için: 0,80

Duyusal Hassasiyet ve Dikkat ve Sebat alt boyutlarının alfa katsayıları diğer alt boyutlara göre daha düşük olsa da (sırasıyla 0,57 ve 0,62), bu değerler keşif amaçlı psikometrik çalışmalarda kabul edilebilir sınırlar içinde değerlendirilebilir. Diğer tüm alt boyutlar yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, 32 maddenin altında yatan temel yapıları ortaya çıkarmak için kritik bir adımdır. AFA sonucunda, ölçeğin teorik beklentilere paralel olarak yedi farklı mizaç boyutuna ayrıldığı tespit edilmiştir. Bu yedi faktör, çocuk mizaç literatüründe yaygın olarak kabul gören boyutları temsil etmektedir.

Faktör analizi, maddelerin hangi alt boyuta ait olduğunu netleştirerek, ölçeğin teorik yapısını ampirik verilerle desteklemiştir. Bu, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Enstrüman (Instrument)

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Kendini Değerlendirme / Gözlem Ölçeği (Ebeveyn veya Öğretmen tarafından doldurulur)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Erken Çocukluk Dönemi (Ölçek geliştirme çalışmasında kullanılan örneklem detayları için referans makaleye başvurulmalıdır.)

Popülasyon Detayları: Ölçek, çocukların mizaç özelliklerini gözlemlemeye yönelik maddeler içerir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilir:

1. Hiçbir zaman = 1
2. Nadiren = 2
3. Bazen = 3
4. Çoğunlukla = 4
5. Her zaman = 5

Anahtar Kelimeler

Çocuk gelişimi, psikolojik değerlendirme, bireysel farklılıklar, uyum, Ritmiklik, Duygusal Duyarlılık, Cronbach Alfa, AFA.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Arzu Özyürek

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Detaylı adres bilgisi mevcut değildir, iletişim için e-posta adresi kullanılmalıdır.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Arzu Özyürek) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek, bir akademik makale kapsamında yayımlandığından, telif hakları yayınevine ve yazarlara aittir.

Referanslar

Özyürek, A., Gözün Kahraman & Pekdoğan, S. (2020). Temperament Scale for Children: Reliability and validity study. International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI), 9(7), 5-12. doi: 10.35629/7722-0907010512

Makalenin orijinal PDF bağlantısına buradan ulaşılabilir: ijhssi.org

Ölçeğin kendisine ait PDF dosyası ise aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: The original PDF can be downloaded here: cocuklar-icin-mizac-olcegi-toad.pdf

Çocuklar için Mizaç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Toplam 32 maddeden oluşmaktadır.
Gürültülü ortamlardan etkilenmeyip rahat hisseder.
Her gün aynı saatlerde acıkır.
Yap-boz tamamlamak gibi zor görevleri bitirene kadar devam eder.