Çocuklar İçin Mizah Tarzları Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Mizah Tarzları Ölçeği (ÇİMTÖ), orijinal Mizah Tarzları Ölçeği’nin (Humor Styles Questionnaire – HSQ) çocuk formunun Türk kültürüne psikometrik adaptasyonunu temsil etmektedir. Bu ölçek, bireylerin mizahı kendilerine ve başkalarına karşı kullandıkları dört temel boyutu ölçmeyi amaçlar: Birlikte Olma (Affiliative), Kendini Geliştirme (Self-Enhancing), Saldırgan (Aggressive) ve Kendini Küçümseme (Self-Defeating) mizah tarzları. Gazanfer Anlı tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliğini ve güvenirliğini inceleyerek, Türkiye’deki çocuk ve ergen popülasyonunda mizah tarzlarının bilimsel olarak değerlendirilmesi için sağlam bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mizah Tarzları Ölçeği, Çocuk Mizahı, Humor Styles Questionnaire, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Gazanfer ANLI

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çocuk ve ergen popülasyonunda mizahın işlevsel (uyumlu) ve işlevsel olmayan (uyumsuz) yönlerini değerlendirmektir. Orijinal Mizah Tarzları Ölçeği’nin teorik çerçevesini koruyarak, çocukların mizahı sosyal etkileşimlerde ve kişisel başa çıkma stratejisi olarak nasıl kullandıklarını belirlemeye odaklanmıştır. Bu adaptasyon, özellikle Türk kültüründeki okul çağındaki çocukların mizah stillerini ölçme ihtiyacına cevap vermektedir.

ÇİMTÖ, psikolojik iyi oluş, öz saygı, saldırganlık ve sosyal ilişkiler gibi önemli gelişimsel değişkenlerle mizah tarzları arasındaki korelasyonların araştırılması için sağlam bir araç sağlar. Böylece, mizahın çocukların sosyal ve duygusal gelişimi üzerindeki etkilerinin incelenmesine bilimsel katkı sağlamayı amaçlar.

Yapı

Çocuklar İçin Mizah Tarzları Ölçeği, mizahı iki ana eksen (yön ve işlev) ve dört alt boyutta yapılandırır. Ölçek, mizahın benliğe karşı başkalarına yöneltilme biçimine ve bu mizahın uyumlu (adaptif) veya uyumsuz (maladaptif) sonuçlar doğurmasına göre ayrım yapar.

• Uyumlu Mizah Tarzları (Adaptive Humor Styles):
  • Birlikte Olma Mizahı (Affiliative Humor): Başkalarıyla bağ kurmak, ilişkileri güçlendirmek ve pozitif sosyal etkileşim sağlamak amacıyla kullanılan iyi huylu mizah.
  • Kendini Geliştirme Mizahı (Self-Enhancing Humor): Zorluklarla başa çıkmak, stresi azaltmak ve olumlu bir bakış açısı sürdürmek için kişinin kendine yönelik kullandığı uyumlu mizah.
• Uyumsuz Mizah Tarzları (Maladaptive Humor Styles):
  • Saldırgan Mizah (Aggressive Humor): Başkalarını eleştirmek, alay etmek veya küçük düşürmek amacıyla kullanılan, genellikle sosyal olarak zarar verici mizah.
  • Kendini Küçümseme Mizahı (Self-Defeating Humor): Kişinin kendine yönelik aşırı alaycı veya kendini aşağılayıcı tarzda mizahı kullanarak başkalarının kabulünü kazanmaya çalıştığı veya duygusal sıkıntıyı gizlediği uyumsuz mizah.

Geçerlik

Çocuklar İçin Mizah Tarzları Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemek üzere gerçekleştirilmiştir. Anlı (2019) çalışmasında, yapı geçerliğini incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal teorik yapısını destekleyen dört faktörlü bir modelin Türk örnekleminde de iyi uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlara yüklendiğini kanıtlamaktadır.

Ek olarak, ölçeğin diğer psikolojik yapılarla ilişkisi (yakınsak ve ayrışan geçerlik) incelenmiştir. Uyumlu mizah tarzlarının (Birlikte Olma ve Kendini Geliştirme) genellikle pozitif sonuçlarla (örneğin, yüksek öz saygı) ilişkili olduğu, uyumsuz mizah tarzlarının ise (Saldırgan ve Kendini Küçümseme) negatif sonuçlarla (örneğin, içe dönük problemler) ilişkili olduğu bulunmuştur. Bu bulgular, ÇİMTÖ’nün teorik olarak beklenen geçerlik kriterlerini karşıladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (içsel güvenirlik) yöntemleri kullanılarak raporlanmıştır. Anlı (2019) araştırmasında, her bir alt ölçek için ayrı ayrı Cronbach alfa katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, literatürde kabul edilen alt sınırların üzerinde olup, ölçeğin dört alt boyutunun tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermiştir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, Çocuklar İçin Mizah Tarzları Ölçeği’nin (ÇİMTÖ) maddelerinin homojen olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçmek için birbiriyle uyumlu çalıştığını işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı uygulamalarda ve farklı örneklemlerde kararlı ölçümler sunma kapasitesini destekleyen güçlü psikometrik kanıtlardır.

Faktör Analizi

Çocuklar İçin Mizah Tarzları Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının yapısal geçerliğini değerlendirmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, orijinal ölçeğin temelini oluşturan dört faktörlü yapının (Birlikte Olma, Kendini Geliştirme, Saldırgan ve Kendini Küçümseme) Türkiye örnekleminde ne ölçüde temsil edildiğini incelemiştir.

Analiz sonuçları, dört faktörlü modelin iyi uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) ile desteklendiğini göstermiştir. Bu durum, mizah tarzlarının uyumlu ve uyumsuz olarak ayrıldığı teorik modeli doğrulamaktadır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu ve her bir maddenin doğru alt ölçek altında toplandığı tespit edilmiştir, bu da ölçeğin yapısal netliğini ve faktörel ayrımcılığını kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation) ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıtlar genellikle 1 (Bana hiç benzemiyor) ile 5 (Bana tamamen benziyor) arasında değişir.

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Okul çağındaki çocuklar ve ergenler (Genellikle ilkokul 4. sınıftan ortaokul son sınıfa kadar olan gruplar).

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, Türkiye’deki çeşitli okullardan alınan öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, bireysel veya grup halinde, öz bildirim yöntemiyle gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Mizah, Uyumlu Mizah, Uyumsuz Mizah, Likert Ölçeği, Gazanfer Anlı, Türkiye Uyarlaması, Psikoloji, Ergenlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazanfer ANLI (Yazarın iletişim bilgileri akademik makalede bulunabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel ve akademik amaçlı kullanımı için yazar Gazanfer ANLI ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal makale, telif hakları nedeniyle yayıncının iznine tabi olabilir.

Ek Kaynak Bağlantıları: Ölçeğin tam metnine ve psikometrik detaylarına ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilir: researchgate.net

Çalışmanın orijinal PDF ve DOCX dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• Orijinal PDF (Makale): reliability-and-validity-studies-of-the-turkish-version-of-humor-styles-questionnaire-for-children.pdf
• Orijinal DOCX (Makale): reliability-and-validity-studies-of_the_turkish_version_of_humor_styles_questionnaire_for_children.docx

Referanslar

Anlı, G. (2019). Reliability and validity studies of the Turkish version of Humor Styles Questionnaire for Children. Curr Psychol. https://doi.org/10.1007/s12144-019-00387-7

Çocuklar İçin Mizah Tarzları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve puanlama yönergeleri için lütfen Gazanfer Anlı’nın (2019) yayınlanmış olan makalesine başvurunuz.