Çocuklar İçin “Hayır” Diyebilme Becerisi Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin “Hayır” Diyebilme Becerisi Ölçeği (ÇİHDBÖ), çocukların sosyal baskı, zorlama veya uygunsuz talepler karşısında kendilerini etkili bir şekilde ifade etme ve reddetme becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Ölçek, 2018 yılında Ferat Yılmaz ve M. Ali Sözer tarafından yapılan kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda literatüre kazandırılmıştır. Bu ölçek, çocukların kişisel sınırlarını koruma yeteneklerini ve öz yeterlik algılarını değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerinde temel bir unsur olan atılganlık becerisinin spesifik bir yönünü, yani reddetme yeteneğini hedef almaktadır. ÇİHDBÖ, araştırmacılara ve klinik uygulayıcılara, çocukların bu alandaki ihtiyaçlarını belirleme ve önleyici müdahale programları oluşturma konusunda güvenilir veriler sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hayır diyebilme, atılganlık, sosyal beceri, çocuk, öz yeterlik, psikolojik ölçüm, reddetme becerisi.

Yazarlar

Ferat Yılmaz, M. Ali Sözer

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çocukların sosyal çevrelerinde karşılaştıkları baskı, zorlama veya uygunsuz teklifler karşısında sözel olarak reddetme becerilerini sistematik ve psikometrik açıdan güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu beceri, özellikle akran baskısı ve riskli davranışlardan korunma bağlamında büyük önem taşımaktadır.

ÇİHDBÖ, çocukların hangi sosyal durumlar karşısında “hayır” demekte zorlandıklarını tespit ederek, uygulayıcıların bireyselleştirilmiş eğitim ve danışmanlık hizmetlerini planlamasına olanak tanır. Ölçeğin birincil hedef kitlesi ilkokul çağındaki çocuklar olup, onların sosyal yeterlilik düzeylerinin belirlenmesine katkıda bulunmak hedeflenmiştir.

Yapı

Çocuklar İçin “Hayır” Diyebilme Becerisi Ölçeği, atılganlık (assertiveness) yapısının temel bir alt boyutu olan reddetme becerisini ölçmektedir. Bu yapı, bireyin başkalarının haklarına saygı duyarak kendi haklarını koruyabilmesi, duygularını dürüstçe ifade edebilmesi ve başkalarının taleplerini uygunsuz bulduğunda sınırlarını belirleyebilmesi yeteneği olarak kavramsallaştırılmıştır.

Ölçek, çocukların sosyal etkileşimlerde kendilerine yöneltilen taleplere karşı gösterdikleri tepkileri, özellikle de olumsuz veya isteğe aykırı durumları geri çevirme davranışlarını değerlendirir. Ölçeğin maddeleri, çocukların hem duygusal hem de davranışsal düzeyde reddetme yeteneklerini kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu beceri, çocukların uzun vadede özsaygı geliştirmeleri ve sağlıklı sosyal ilişkiler kurmaları için temel bir yetkinlik olarak görülmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, kapsamlı geçerlik analizleri yürütülmüştür. Çalışmada, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine dayalı içerik geçerliği sağlanmıştır. Ayrıca, ölçeğin teorik yapısını desteklemek üzere yapı geçerliği analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin sadece hayır diyebilme becerisini ölçtüğünü ve başka yapılarla karışmadığını istatistiksel olarak göstermiştir.

Güvenirlik

ÇİHDBÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını incelemiştir. Ölçeğin iç tutarlılık düzeyini belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir. Ayrıca, ölçek puanlarının zaman içinde ne kadar istikrarlı olduğunu belirlemek için test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar, ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarını belirlemek ve teorik yapısını doğrulamak amacıyla geliştirme sürecinde faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Yılmaz ve Sözer (2018) tarafından yapılan çalışma, öncelikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu araştırmıştır. Bu analizler, hayır diyebilme becerisinin tek bir temel faktör altında mı toplandığını yoksa birden fazla alt boyuta mı sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Ardından, elde edilen faktör yapısının örneklem verilerine ne kadar uygun olduğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstererek, yapısal modelin geçerliğini desteklemiştir.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Rating Scale) (Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışmasının doğası gereği Likert tipi bir yapı olduğu varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocuklar

Age Group: İlkokul Çağı Çocukları (Genellikle 6-12 yaş aralığı)

Population Details: Türkiye’deki eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Test Methodology: Öz Bildirim veya Gözlemci (Ebeveyn/Öğretmen) Bildirimi Ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Çocuk psikolojisi, sosyal beceri eğitimi, reddetme, psikometri, özsaygı, sosyal gelişim, atılganlık becerisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Ferat Yılmaz)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Yayın yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve kâr amacı gütmeyen araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilerek serbesttir. Ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar Ferat Yılmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

cocuklar-icin-hayir-diyebilme-becerisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yılmaz, F. ve Sözer, M. A.(2018). Çocuklar İçin “Hayır” Diyebilme Becerisi Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 9(1), 33-48. doi: 10.21031/epod.350631

Çocuklar İçin “Hayır” Diyebilme Becerisi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Detaylı maddeler için Yılmaz ve Sözer (2018) referansında yer alan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.