Çocuklar İçin Davranışta Değerler Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Davranışta Değerler Ölçeği (ÇİDDÖ), 5-6 yaş grubundaki çocukların davranışsal olarak sergiledikleri değerleri sistematik bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, okul öncesi dönemdeki çocukların sosyal, ahlaki ve kişisel değerlerini gözlemlenebilir davranışlar üzerinden değerlendirerek, gelişimsel süreçlerine dair önemli veriler sunmayı hedefler. Bu geliştirme çalışması, Çağla Gür tarafından yürütülmüş olup, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri psikometri standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Ölçeğin temel amacı, eğitimcilerin ve ebeveynlerin çocukların değerler eğitimindeki başarılarını veya eksikliklerini belirlemelerine yardımcı olmak, böylece hedefe yönelik müdahale programları tasarlamaktır. ÇİDDÖ, erken çocukluk döneminde değerlerin davranışa dönüşme düzeyini ölçen nadir araçlardan biri olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar İçin Davranışta Değerler Ölçeği, değerler eğitimi, okul öncesi dönem, 5-6 yaş grubu, gelişim psikolojisi, davranışsal değerler, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Çağla Gür

Amaç

Çocuklar İçin Davranışta Değerler Ölçeği’nin birincil amacı, 5-6 yaş aralığındaki çocukların günlük yaşamlarında ve sosyal etkileşimlerinde sergiledikleri değer temelli davranışları objektif ve yapılandırılmış bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle okul öncesi eğitim kurumlarında değerler eğitiminin etkililiğini ölçmek ve çocukların hangi değerleri ne ölçüde içselleştirdiklerini belirlemek için tasarlanmıştır.

Ölçek, araştırmacılara ve uygulayıcılara, çocukların sosyal yeterliliklerini ve ahlaki gelişimlerini destekleyici programların planlanmasında kullanılabilecek güvenilir nicel veriler sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bu yaş grubunun bilişsel ve duygusal gelişim özelliklerine uygun, kültürel olarak hassas bir değerlendirme aracı ihtiyacından doğmuştur.

Yapı

ÇİDDÖ, çocukların davranışsal olarak ifade ettikleri değerler yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle temel insan değerlerinin okul öncesi düzeye indirgenmiş ve gözlemlenebilir davranışlara dönüştürülmüş boyutlarını içerir. Yapının temelini, çocukların sosyal kurallara uyumu, başkalarına karşı empati göstermesi, sorumluluk alma ve işbirliği yapma gibi alanlar oluşturur.

Gür (2013) çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiği varsayılmıştır. Bu boyutlar, genel olarak bireysel ve sosyal değerler olmak üzere iki ana kategori altında toplanabilir. Ölçek, değerlerin soyut kavramlar olmaktan ziyade, somut eylemler ve tepkiler aracılığıyla nasıl ortaya çıktığını incelemektedir.

Geçerlik

Çocuklar İçin Davranışta Değerler Ölçeği’nin geliştirme çalışmasında (Gür, 2013), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla çeşitli geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Yapı geçerliği, özellikle açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenmiştir (bkz. Faktör Analizi bölümü).

Kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin ilgili davranış alanlarını yeterince temsil ettiğinden emin olunmuştur. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ölçek puanlarının, öğretmenlerin veya ebeveynlerin çocukların değer temelli davranışlarına ilişkin genel değerlendirmeleriyle tutarlılığı incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin hedeflediği popülasyon ve yapı için yeterli geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneği olan güvenirlik, içsel tutarlılık yöntemleri ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Gür (2013) tarafından yapılan analizlerde, ölçeğin genel içsel tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) kabul edilebilir düzeylerin üzerinde bulunmuştur.

Alt boyutlar bazında da içsel tutarlılık katsayıları hesaplanmış ve her bir alt boyutun kendi içindeki maddeler arasında yüksek korelasyon olduğu tespit edilmiştir. Test-tekrar test güvenirlik analizleri ise, ölçek puanlarının zaman içinde kararlılığını ortaya koyarak, ölçeğin uzun süreli ölçümlerde güvenle kullanılabileceğini desteklemiştir.

Faktör Analizi

ÇİDDÖ’nün yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutlarını keşfetmek için kullanılmış ve sonuçlar, değer temelli davranışları temsil eden ayrık faktörlerin varlığını desteklemiştir.

Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamış ve maddelerin faktör yüklerinin yüksek olduğunu göstermiştir. DFA ise, elde edilen faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmış, uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu rapor edilmiştir. Bu analizler, ÇİDDÖ’nün güçlü bir yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Gözlem veya Derecelendirme Ölçeği formatında olduğu varsayılmaktadır, zira 5-6 yaş grubu için davranışsal değerler genellikle öğretmen/ebeveyn gözlemi ile ölçülür.

Language Available: Türkçe

Population Group: Erken Çocukluk Dönemi (Okul Öncesi Çocuklar)

Age Group: 5-6 yaş grubu

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması genellikle Türkiye’deki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklarla yürütülmüştür.

Test Methodology: Ölçek, çocuğun belirli değerleri yansıtan davranışları ne sıklıkta sergilediğini belirlemek için kullanılan maddelerden oluşur. Derecelendirme formatı (Örneğin: Hiçbir zaman, Bazen, Her zaman gibi Likert benzeri bir yapı) kullanılarak puanlama yapılır.

Anahtar Kelimeler

Okul öncesi eğitim, değer, davranış, Çağla Gür, psikolojik ölçüm, içsel tutarlılık, sosyal gelişim, nicel araştırma.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut kaynaklarda belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İlgili makalenin yayınlandığı tarihteki yazarın kurumsal adresi geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geliştirme çalışmasının yayınlandığı yıl 2013’tür.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, telif hakkı sahibi yazar Çağla Gür’ün iznine tabidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin orijinal makalesi açık erişimli bir dergide yayınlanmıştır.

Ek Bilgi: Ölçeğe ait orijinal PDF, aşağıdaki bağlantı üzerinden indirilebilir: cocuklar-icin-davranista-degerler-olcegi-toad.pdf. Ayrıca, makalenin bir versiyonu şu adreste de mevcuttur: citeseerx.ist.psu.edu.

Kaynaklar

• Gür, Ç. (2013). Development of Behavior Values Scale for Children in the five-to-six-year-old age group. International Journal of Learning & Development, 3(1), 56-72. doi: 10.5296/ijld.v3i1.2161

Çocuklar İçin Davranışta Değerler Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.