Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi

Özet

Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi (ÇBT), 2016 yılında Durmuş Aslan ve Ayşe Köksal-Akyol tarafından geliştirilmiş bir psikolojik ölçme aracıdır. Bu testin temel amacı, çocukların bakış açısı alma (B.A.A.) becerilerini, bu becerinin çok boyutlu doğasını dikkate alarak ölçmektir. ÇBT, bakış açısı alma yeteneğini algısal, bilişsel ve duygusal olmak üzere üç temel alt boyutta incelemektedir. Ölçek, çocukların sosyal etkileşimlerde ve bilişsel süreçlerde başkalarının düşüncelerini, duygularını ve algılarını ne derece anlayabildiğini belirlemeye yönelik dokuz maddeden oluşmaktadır. Bu geliştirme çalışması, özellikle gelişim psikolojisi alanında kullanılan geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracına olan ihtiyacı karşılamayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi, ÇBT, sosyal biliş, bakış açısı alma, algısal bakış açısı, bilişsel bakış açısı, duygusal bakış açısı, gelişimsel psikoloji.

Yazarlar

Durmuş Aslan, Ayşe Köksal-Akyol

Amaç

Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi’nin (ÇBT) temel amacı, çocukluk dönemindeki bireylerin bakış açısı alma becerilerini bilimsel yöntemlerle değerlendirebilecek standart, geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu araç, özellikle çocukların sosyal ve bilişsel gelişim düzeylerini belirlemeye ve sosyal beceri eğitimlerinin etkinliğini ölçmeye yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, bakış açısı alma becerisini tek bir bütün yerine, üç farklı ve spesifik bileşen üzerinden ele alarak daha detaylı bir profil sunmayı amaçlamaktadır.

Ölçek, araştırmacılara ve eğitimcilere, çocukların sosyal etkileşimlerde karşılaştıkları zorlukların altında yatan temel mekanizmaları, yani başkalarının perspektiflerini anlama kapasitelerini derinlemesine analiz etme imkanı sağlamaktadır. Bu sayede, müdahale programları daha hedefe yönelik olarak planlanabilmektedir.

Yapı

Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi (ÇBT), bakış açısı alma becerisini hiyerarşik ve çok boyutlu bir sosyal biliş yapısı olarak ele alır. Ölçek, bireyin kendini başkasının yerine koyma yeteneğini üç ayrı boyutta değerlendirmektedir:

• Algısal Bakış Açısı: Bireyin fiziksel mekânda başkasının ne gördüğünü veya nerede durduğunu anlama yeteneği (görsel perspektif).
• Bilişsel Bakış Açısı: Bireyin başkasının bilgi düzeyini, inançlarını veya düşüncelerini anlama yeteneği (düşünce perspektifi).
• Duygusal Bakış Açısı: Bireyin başkasının içinde bulunduğu duruma bağlı olarak ne hissettiğini veya hissedebileceğini anlama yeteneği (duygusal perspektif/empatiye yakın bileşen).

Bu üç boyut, bakış açısı alma becerisinin kapsamlı bir değerlendirmesini sunmakta olup, her bir alt boyut, ilgili beceriyi ölçmek üzere belirli maddeler içermektedir.

Geçerlik

ÇBT’nin yapı geçerliğini saptamak amacıyla kapsamlı bir faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırmacılar, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç boyutlu modelinin veri ile uyumunu belirlemek için doğrulayıcı faktör analizini kullanmışlardır. Bu analizler, ÇBT’nin Algısal, Bilişsel ve Duygusal Bakış Açısı alt boyutlarından oluşan üç faktörlü yapısının psikometrik olarak sağlam olduğunu ve kavramsal çerçeveye uygun olduğunu göstermiştir.

Elde edilen bulgular, ölçeğin gerçekten de bakış açısı alma yapısının farklı bileşenlerini ölçtüğünü desteklemiş ve ölçeğin yapısal geçerliğine önemli kanıtlar sunmuştur. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin çocukların gelişim düzeylerine uygun olduğunu ve ilgili psikolojik yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin hesaplanan iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa değerleri) .76 ile .84 arasında değişmektedir. Bu aralık, psikometrik açıdan kabul edilebilir ve güçlü bir iç tutarlılığa işaret etmektedir, bu da test maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelmektedir.

Ayrıca, ölçeğin düzeltilmiş madde-toplam puan korelasyon katsayıları da incelenmiştir. Bu katsayılar .45 ile .60 arasında değişmektedir. Bu değerler, her bir maddenin ölçeğin genel puanına anlamlı ve pozitif katkı sağladığını ve maddelerin homojen yapıda olduğunu göstermektedir. Yüksek madde-toplam korelasyonları, ölçeğin güvenilirliğini destekleyen önemli bir kanıttır.

Faktör Analizi

Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi’nin (ÇBT) geliştirilmesi sürecinde, ölçeğin üç boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, bakış açısı alma kavramının, Algısal, Bilişsel ve Duygusal bileşenler olarak ayrılmasının ampirik olarak desteklenip desteklenmediğini test etmek için kritik öneme sahiptir. Yapılan analizler, ölçeğin toplam dokuz maddesinin bu üç faktör altında toplandığını ve modelin veri uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör yükleri, maddelerin ilgili alt boyutlara yüksek derecede yüklendiğini göstermiş, bu da her bir faktörün açık ve net bir şekilde tanımlandığını kanıtlamıştır. Bu güçlü faktör yapısı, ÇBT’nin teorik çerçevesinin sağlamlığını ve ölçülen yapının netliğini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental) ve Performansa Dayalı Test (İçeriği itibarıyla sosyal biliş becerilerini ölçer)

Format: 3 alt boyut ve toplam 9 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme makalesinde detaylı olarak açıklanmıştır. Görsel veya senaryo temelli cevaplama formatına sahip olması muhtemeldir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Çocukluk dönemi (Genellikle ilkokul çağındaki çocuklar, 6-12 yaş aralığına yönelik araçlardır)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli ilkokul kademesindeki çocuk örneklemi üzerinde standardize edilmiştir. Detaylı örneklem bilgisi için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Test Metodolojisi: Test, bakış açısı alma yeteneğinin üç temel bileşenini ölçmek üzere tasarlanmış maddeler içerir. Uygulama, bireysel veya grup halinde yapılabilir. Puanlama, maddelerin hangi bakış açısı alt boyutuna ait olduğuna göre yapılır ve toplam puan, bireyin genel bakış açısı alma becerisi hakkında bilgi verir.

Anahtar Kelimeler

Bakış açısı alma, bilişsel gelişim, duygusal gelişim, çocukluk dönemi, ölçek geliştirme, psikometrik özellikler, sosyal yeterlilik, çocuk psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Durmuş Aslan

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Çukurova Üniversitesi ile ilişkilendirilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Geliştirme makalesi yayın tarihi)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları konusunda detaylı bilgi için sorumlu yazar Durmuş Aslan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makalenin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: kefad.ahievran.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuklar-icin-bakis-acisi-alma-testi-toad.pdf

Kaynakça

Aslan, D. ve Köksal-Akyol, A. (2016). Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi (ÇBT)’nin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(3), 207-221. DOI: Orijinal makalede belirtilmemiştir.

Çocuklar için Bakış Açısı Alma Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

3 alt boyut dokuz madde

Algısal Bakış Açısı:

Bilişsel Bakış Açısı:

Duygusal Bakış Açısı: