Tarihsel Bakış Açısı Edinme Ölçeği

Özet

Tarihsel Bakış Açısı Edinme Ölçeği (Tarihsel Bakış Açısı Kazanma Ölçeği olarak da bilinir), tarihsel düşünme becerilerinin temel bileşenlerinden biri olan tarihsel bakış açısı edinme yeteneğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, E. Dinç ve S. Üztemur tarafından 2018 yılında Türkçeye uyarlama çalışması yapılarak akademik literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin temel amacı, özellikle tarih ve sosyal bilgiler alanında eğitim gören öğretmen adayları gibi hedef grupların, geçmişteki olayları ve aktörleri kendi bağlamları içinde anlama düzeylerini belirlemektir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu sınamak için gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar ölçeğin ilgili popülasyonun tarihsel düşünme becerilerini değerlendirmede güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Tarihsel Bakış Açısı, Tarih Eğitimi, Ölçek Uyarlama, Sosyal Bilgiler, Öğretmen Adayları, Tarihsel Düşünme Becerileri, Psikometri

Yazarlar

Dinç, E., Üztemur, S.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin tarihsel olayları, kişileri ve dönemleri o dönemin şartları, değerleri ve bakış açıları çerçevesinde değerlendirebilme yeteneğini, yani tarihsel bakış açısı edinme becerilerini sistematik olarak ölçmektir. Bu beceri, öğrencilerin veya öğretmen adaylarının mevcut modern perspektiflerinden sıyrılıp, geçmişteki insanların motivasyonlarını ve kararlarını rasyonel bir şekilde anlamalarını gerektirir.

Uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, orijinal ölçeğin Türkçeye çevirisini yaparak, Türkiye’deki tarih ve sosyal bilgiler öğretmen adayları popülasyonu üzerindeki psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) incelemek ve ölçeği alana kazandırmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki eğitim araştırmacıları tarihsel düşünme becerilerini bilimsel yöntemlerle değerlendirebilme imkanı bulmuştur.

Yapı

Tarihsel Bakış Açısı Edinme Ölçeği, tarihsel düşünmenin merkezi bir yapısı olan “Tarihsel Bakış Açısı”nı ölçmektedir. Bu yapı, üç temel boyutta incelenir:

1. Bağlamsallaştırma: Tarihsel olayları, o olayın meydana geldiği zamanın sosyal, kültürel, ekonomik ve politik koşulları içinde değerlendirme yeteneği.
2. Empati: Geçmişteki aktörlerin (kişilerin) inançlarını, değerlerini ve motivasyonlarını anlamaya çalışma, ancak bu kişileri şimdiki değer yargılarıyla yargılamaktan kaçınma.
3. Eleştirel Düşünme: Tarihsel kanıtları ve anlatıları farklı perspektiflerden değerlendirme ve tek bir doğru bakış açısının olmadığını kabul etme.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen, Dinç ve Üztemur (2018) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında ölçeğin yapı geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizleri (Genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri) kullanılmıştır.

Araştırmacılar, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu ve maddelerin teorik olarak ölçmek istedikleri yapıyı yeterince temsil ettiğini göstermişlerdir. Ayrıca, ölçeğin madde-toplam korelasyonları ve ayırt edicilik gücü de incelenerek iç geçerlik düzeyleri test edilmiştir. Bu analizler, Tarihsel Bakış Açısı Edinme Ölçeği’nin Türk popülasyonunda tarihsel düşünme becerilerini ölçmek için geçerli bir araç olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi bulunmamasına rağmen, uyarlama çalışmalarının standart gerekliliklerine uygun olarak, Dinç ve Üztemur (2018) çalışmasında ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak yapılır.

Ölçeğin alt boyutlarının ve genel toplam puanının Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Yüksek katsayı değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin yüksek güvenirlik düzeyine sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Güvenirlik analizleri, ölçeğin tekrar eden ölçümlerde istikrarlı sonuçlar vereceği beklentisini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin yapısal uygunluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin Türk popülasyonunda kaç faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin orijinal ölçek yapısıyla ne kadar örtüştüğünü belirlemek için uygulanmıştır.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA sonuçlarının ardından, orijinal ölçekteki faktör yapısının (muhtemel çok boyutlu yapının) Türk veri seti üzerinde ne ölçüde doğrulandığını test etmek amacıyla kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak desteklendiğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik uyarlama çalışmalarının standartlarına göre muhtemelen 5’li veya 7’li Likert Tipi Derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örneğin: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri, özellikle tarih ve sosyal bilgiler öğretmen adayları.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (Üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Çalışma, eğitim fakültelerinin ilgili bölümlerinde öğrenim gören öğretmen adayları örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeğidir. Katılımcılar, tarihsel olaylara yönelik bakış açılarını ve yaklaşımlarını ifade eden maddeleri derecelendirirler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2018 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımına dair spesifik ücret veya izin bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle sorumlu yazar (Servet Üztemur) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Dinç, E. ve Üztemur, S. (2018). Tarihsel bakış açısı edinme ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve tarih ve sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tarihsel bakış açısı edinme becerilerinin incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(2), 478-518. DOI: 10.18039/ajesi.454643.

Makalenin orijinal tam metnine şu bağlantıdan ulaşılabilir: ajesi.dergi.anadolu.edu.tr

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: tarihsel-bakis-acisi-edinme-olcegi-toad.pdf

Tarihsel Bakış Açısı Edinme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, Dinç ve Üztemur (2018) tarafından Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi’nde yayınlanan orijinal uyarlama makalesinde bulunabilir.

Maddelerin incelenmesi için lütfen yukarıda belirtilen akademik kaynağa başvurunuz.