Çeviriye Bakış Açısı Ölçeği

Özet

Çeviriye Bakış Açısı Ölçeği (ÇBAÖ), bireylerin çeviri eylemine, çevirmenlik mesleğine ve çeviri süreçlerine yönelik sahip oldukları tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Davut Divarcioğlu tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, orijinal yabancı dildeki ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı, ayrıca Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmayı amaçlamıştır. Uyarlama süreci, ölçeğin çeviri eğitimi alan öğrenciler veya çevirmenler gibi ilgili hedef kitlelerin çeviriye bakış açılarını bilimsel yöntemlerle değerlendirmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çeviriye Bakış Açısı, Tutum Ölçeği, Ölçek Uyarlama, Türk Dili, Psikometrik Özellikler, Çeviri Eğitimi.

Yazarlar

Davut Divarcioğlu

Amaç

Çeviriye Bakış Açısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çeviri sürecine ve çevirmenlik mesleğine dair bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimlerini sistematik olarak belirlemektir. Bu ölçek, özellikle çeviri eğitimi programlarında öğrencilerin mesleki tutumlarını ve beklentilerini saptamak, eğitim ihtiyaçlarını belirlemek ve müfredatın etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araç görevi görür.

Türkçeye uyarlama çalışması (Divarcioğlu, 2021) ise, özgün ölçeğin yüksek düzeydeki güvenirlik ve geçerlik özelliklerini Türk kültürü ve dil yapısı içinde koruyarak, Türkiye’deki araştırmacılar ve eğitimciler için kullanıma sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, katılımcıların çeviriye yönelik genel tutumlarını ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı genellikle çevirinin zorluk derecesine ilişkin inançları, çevirmenlerin toplumsal rolüne dair algıları ve çeviri pratiğine yönelik kişisel motivasyonları içeren alt boyutlardan oluşur. Ölçeğin orijinal yapısı, uyarlama sürecinde Türk örnekleminde de doğrulanmaya çalışılmıştır.

ÇBAÖ, bireylerin çeviriyi sadece dilsel bir aktarım olarak mı yoksa kültürel, sosyal ve etik boyutları olan karmaşık bir süreç olarak mı gördüklerini ortaya koymaya yardımcı olur. Bu yapı, çeviri bilimi alanındaki teorik çerçevelerle yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Orijinal ölçeğin geçerlik çalışmaları, genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleriyle desteklenmiştir. Türkçeye uyarlama çalışmasında (Divarcioğlu, 2021), ölçeğin Türk kültüründeki geçerliğini sağlamak amacıyla dilsel eşdeğerlik, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır.

Kaynak metinde geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, uyarlama makalesinde (Divarcioğlu, 2021) ölçeğin yapısal uygunluğunu test etmek için gerekli istatistiksel analizlerin (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi) gerçekleştirildiği ve ölçeğin kuramsal yapıyı başarıyla temsil ettiğine dair kanıtların sunulduğu düşünülmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermektedir. Psikometrik araçlarda en sık kullanılan güvenirlik yöntemi, maddelerin iç tutarlılığını ölçen Cronbach Alfa katsayısıdır.

Divarcioğlu (2021) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, ölçeğin Türk örnekleminde yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu sonuçlarının raporlanmış olması beklenmektedir. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Kaynak metinde güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir; detaylı istatistiksel sonuçlar için ana referansa başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla uyarlama çalışması sırasında Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA veya Confirmatory Factor Analysis – CFA) kullanılmıştır. Genellikle uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını kontrol etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) tercih edilir.

Bu analizler, ölçeğin varsayılan alt boyutlarının Türk popülasyonunda da ayrıştığını ve her bir maddenin ait olduğu faktör altında yüksek yük değerlerine sahip olduğunu ortaya koyarak ölçeğin yapısal bütünlüğünü destekler.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Genellikle Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örneğin, 5’li veya 7’li derecelendirme).

Kullanılabilen Diller: Türkçe (Uyarlama sonrası), Orijinal Dil (Bilinmiyor).

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Özellikle Çeviri ve Dil Bölümü Öğrencileri) ve Çevirmenler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin çeviri ve dil bölümlerinde öğrenim gören öğrencileri içerebilir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli anket formatında, bireysel veya grup uygulaması şeklinde gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Çeviri, Tutum, Öğrenci Algıları, Psikometri, Dil Çalışmaları, Davut Divarcioğlu, 2021.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı kurum bilgileri için ana referansa başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçeye uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar Davut Divarcioğlu ile iletişime geçilmesi önerilir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

1. Divarcioğlu, D. (2021). Çeviriye Bakış Açısı Ölçeğini Türkçeye uyarlama çalışması. Turkish Studies Language, 16(2), 1121-1134. DOI: https://dx.doi.org/10.47845/TurkishStudies.46111

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, yayımlanan makale veya ekler aracılığıyla ulaşılabilir. Orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: ceviriye-bakis-acisi-olcegi-toad.pdf

Çeviriye Bakış Açısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelere ulaşmak için lütfen Divarcioğlu (2021) referansına başvurunuz.