Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği

Özet

Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği (ÇSMÖ), bireylerin çocuk sahibi olma kararlarının altında yatan karmaşık psikolojik ve sosyal faktörleri ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir ölçektir. Ölçek, hem olumlu hem de olumsuz motivasyonları kapsamaktadır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik özelliklerini değerlendirerek, psikoloji ve sosyoloji alanlarında üreme sağlığı ve aile planlaması araştırmaları için sağlam bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, toplamda 35 madde üzerinden yapılandırılmış olup, bireyin yaşamına anlam katma, soyu devam ettirme gibi pozitif itkilerle birlikte; maddi kayıplar, çocuk bakımının yükü ve ebeveynlik yeterliliği kaygıları gibi negatif itkileri de değerlendirmektedir. Çalışmada kullanılan metodoloji, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve benzer ölçek geçerlik testlerini içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları, Üreme Psikolojisi, Aile Planlaması, Ebeveynlik, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Açımlayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alpha

Yazarlar

Anjelika Hüseyinzade Şimşek

Amaç

Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çocuk sahibi olma kararlarını etkileyen psikososyal faktörleri ve bu faktörlerin şiddetini sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle Türkiye kültürü ve sosyo-ekonomik bağlamına uygun olarak, orijinal ölçeğin yapısını koruyarak Türkçe konuşan popülasyonda kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Bu araç, araştırmacılara, çocuk sahibi olmayı erteleme veya reddetme eğilimlerinin ardındaki motivasyonel dinamikleri inceleme imkanı sunar. Bu motivasyonların anlaşılması, aile danışmanlığı, halk sağlığı ve demografi çalışmaları açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı

Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği, ebeveynliğe yönelik motivasyonları iki ana boyutta inceleyen çok boyutlu bir yapıya sahiptir: Olumlu Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları ve Olumsuz Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları. Ölçek, bu iki ana boyut altında toplamda 35 maddenin toplandığı 3 faktörlü bir yapı sergilemektedir.

Olumlu Motivasyonlar boyutu, bireyin kişisel gelişim, ilişkisel doyum ve kültürel/manevi yükümlülükler gibi itkilerini kapsar. Buna karşın, Olumsuz Motivasyonlar boyutu, potansiyel ebeveynlerin karşılaştığı ya da varsaydığı zorluklar, riskler ve kaygılar üzerine odaklanmaktadır. Bu çift kutuplu yapı, motivasyonel karmaşıklığı kapsamlı bir şekilde analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, psikometrik açıdan sağlam sonuçlar ortaya koymuştur. Benzer ölçek geçerliği kapsamında, ölçek puanlarının Barnett Çocuk Sevme Ölçeği (Duyan ve Gelbal, 2008 tarafından uyarlanmıştır) puanları ile ilişkisi incelenmiştir.

Yapılan analizlerde, Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği ile Barnett Çocuk Sevme Ölçeği arasında yüksek düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu değeri 0.73 (p<.01) olarak saptanmıştır. Bu yüksek korelasyon katsayısı, ÇSMÖ’nün ölçmeyi amaçladığı yapıyı, benzer bir yapıyı ölçen kabul görmüş bir araçla tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı, tüm ölçek için mükemmel düzeyde bulunmuştur. Yapılan hesaplamalar sonucunda, ölçeğin geneli için Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0,916 olarak rapor edilmiştir. 0,90’ın üzerindeki bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve aracın güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin farklı uygulamalarda kararlı ve tutarlı sonuçlar üreteceği anlamına gelmektedir, bu da ÇSMÖ’nün bilimsel araştırmalarda kullanıma uygunluğunu pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçekte yer alan 35 maddenin tamamının 3 temel faktör altında toplandığını göstermiştir.

Bu 3 faktör, ölçekteki toplam varyansın önemli bir kısmını, yani %72,8’ini karşılamaktadır. Bu oran, ölçeğin yapısal modelinin veri setini yüksek düzeyde temsil ettiğini ve faktör yapısının güçlü olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, ölçekteki maddelerin faktör yüklerinin 0,56 ile 0,85 arasında değiştiği saptanmıştır. Faktör yüklerinin 0,50’nin üzerinde olması, maddelerin ait oldukları faktörleri başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Çocuk Sahibi Olma Yaşında Olan Bireyler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle üreme çağındaki yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki bireyler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Motivasyon, Ebeveyn Olma İsteği, Çocuk Sahibi Olma, Psikometri, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makalenin PDF dosyası şu adresten indirilebilir: sobider.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi (cocuk-sahibi-olma-motivasyonlari-olcegi-toad.pdf) ise burada mevcuttur: cocuk-sahibi-olma-motivasyonlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şimşek, A. H. (2017).Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (13), 395-408.

Duyan, V. ve Gelbal, S. (2008). Barnett Çocuk Sevme Ölçeği Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Benzer ölçek geçerliği için kullanılmıştır).

Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 1- Hiç 2- Biraz 3-Orta 4-Çok 5-Tamamen

Olumsuz Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları: 21 madde, 5 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Çocuk bakımının yükü ile yüzleşmek.
• Anne/Baba olmak için gerekli niteliklere sahip olmamak.
• Maddi kayıplarla yüzleşmek.
• Çocukla birlikte artacak olan harcamaları varsaymak.
• Çocuğumun yanlış yola sapmasından korkmak (örn. uyuşturucu bağımlılığı, suç işlemek vs. ).

Olumlu Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları: 26 madde, 4 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Partnerim ile bağımızı (ilişkimizi) güçlendirmek.
• Soy ağacımı devam ettirmek.
• Hayatıma anlam katmak.
• Aile ruhunu hissetmek.
• Manevi sorumluluklarımı yerine getirmek.