Çocuk Korku Ölçeği

Özet

Çocuk Korku Ölçeği (ÇKÖ), çocuklarda korku ve anksiyete düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle tıbbi prosedürler gibi stresli durumlarda çocukların yaşadığı duygusal tepkileri değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2018 yılında gerçekleştirilmiş olup, hem içerik geçerlilik hem de test-tekrar test yöntemiyle güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. ÇKÖ, çocukların kendileri, ebeveynleri ve araştırmacılar tarafından ayrı ayrı değerlendirilebilme esnekliğine sahiptir.

Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında puanlanmaktadır ve skorlama aralığı 0 ile 4 puan arasında değişmektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin pediatrik alanda anlaşılırlığını ve uygulanabilirliğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Korku Ölçeği, ÇKÖ, Anksiyete, Korku, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenirlik, Flebotomi, Pediatrik Hemşirelik.

Yazarlar

Gülçin Özalp Gerçeker, Derya Ayar, Zeynep Özdemir, Metin Bektaş.

Amaç

Çocuk Korku Ölçeği’nin (ÇKÖ) temel amacı, çocukların flebotomi gibi tıbbi işlemler öncesinde ve sırasında yaşadıkları durumsal korku düzeylerini tespit etmektir. Ölçeğin Türk diline kazandırılması çalışması, çocuk sağlığı alanında kullanılan psikometrik araçların çeşitliliğini ve erişilebilirliğini artırmayı hedeflemiştir.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk çocuk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılmasını mümkün kılmayı amaçlamıştır. Ölçek, hem çocukların kendi bildirimlerini hem de ebeveyn ve araştırmacı gözlemlerini değerlendirme imkanı sunar.

Yapı

Çocuk Korku Ölçeği, genellikle durumsal korku ve anksiyete tepkilerini ölçen tek boyutlu bir yapıya sahiptir. Ölçek, çocukların belirli bir stres verici durum karşısında gösterdiği duygusal ve davranışsal tepkilerin yoğunluğunu skorlama yoluyla belirler.

Uyarlama çalışmasında, ÇKÖ’nün yapı geçerliliği, ölçeğin skorlama şeklinden (0-4 puan arasında değişen toplam skorlama) dolayı istatistiksel olarak incelenememiştir. Ancak, ölçek içeriğinin ilgili psikolojik yapıyı temsil etme derecesi, içerik geçerliliği analizi ile desteklenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlilik çalışmaları kapsamında öncelikle içerik geçerliliği değerlendirilmiştir. Bu amaçla, Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) hesaplaması yapılmıştır. Çevrilen ölçek versiyonu, 9 pediatri alanında uzman kişiye sunulmuş ve 1 (uygun değil) ile 4 (çok uygun) arasında puanlama yapmaları istenmiştir.

Uzman değerlendirmesi sonucunda, Çocuk Korku Ölçeği (ÇKÖ) için hesaplanan Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) değeri 0.89 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, ölçek nihai şeklini aldıktan sonra, 20 çocuk üzerinde flebotomi öncesinde uygulanarak anlaşılırlığı test edilmiş ve ölçeğin çocuklar tarafından kolayca anlaşıldığı görülmüştür. Ölçeğin skorlama şekli (0-4 puan aralığı) nedeniyle yapı geçerliliği çalışması yapılamamıştır.

Güvenirlik

Çocuk Korku Ölçeği’nin (ÇKÖ) güvenirlik analizi, 20 çocuk üzerinde test-tekrar test yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Çalışmaya, çocuk servisinde iki haftadan daha uzun süre yatan ve tekrar flebotomi işlemi uygulanacak olan çocuklar dahil edilmiştir. İki uygulama arasındaki süre iki hafta olarak belirlenmiştir.

Güvenirlik analizleri sonucunda elde edilen korelasyon katsayıları (r) oldukça yüksektir:

• ÇKÖ (Çocuk tarafından değerlendirilen) için korelasyon katsayısı: 0.96.
• ÇKÖ (Ebeveyn tarafından değerlendirilen) için korelasyon katsayısı: 0.94.
• ÇKÖ (Araştırmacı tarafından değerlendirilen) için korelasyon katsayısı: 0.99.

Bu yüksek korelasyon katsayıları, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve güçlü bir güvenirlik düzeyine sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Çocuk Korku Ölçeği’nin (ÇKÖ) uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısı gereği (0-4 puan arasında değişen sınırlı bir skorlama) ve madde içermeyen skorlama şeklinde olması nedeniyle istatistiksel olarak yapı geçerliliği veya faktör analizi çalışması gerçekleştirilememiştir.

Bu durum, ölçeğin tek bir durumsal korku puanı sağlamaya odaklanmasından kaynaklanmaktadır. Gelecekteki çalışmalar, bu ölçeğin farklı popülasyonlarda veya daha geniş bir madde yelpazesiyle kullanılması durumunda yapısal özelliklerini inceleyebilir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Durumsal skorlama ölçeği (Çocuk, Ebeveyn ve Araştırmacı raporlu)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dili belirtilmemiştir ancak İngilizce olduğu varsayılmaktadır.

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Özellikle hastanede yatan ve tıbbi işlem görecek çocuklar)

Yaş Grubu: Çalışma popülasyonunun yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak pediatrik popülasyona yöneliktir.

Popülasyon Detayları: Güvenirlik çalışması, flebotomi işlemi öncesinde iki haftadan uzun süre çocuk servisinde yatan 20 çocuk üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği (0=kesinlikle katılmıyorum – 4=tamamen katılıyorum) kullanılarak puanlama yapılmaktadır. Ölçeğin skorlama aralığı 0-4 puandır.

Anahtar Kelimeler

ÇKÖ, Güvenirlik Katsayısı, Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ), Test-Tekrar Test, Tıbbi İşlem Korkusu, Pediatrik Ölçek.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 2018 (Yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ücret ve izin bilgileri açıkça belirtilmemiştir; ancak sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: cocuk-korku-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özalp Gerçeker, G., Ayar, D., Özdemir, Z.,& Bektaş, M. (2018). Çocuk anksiyete skalası- Durumluluk ve Çocuk Korku Ölçeğinin Türk diline kazandırılması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(1), 9-13.

Çocuk Korku Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte Çocuk Korku Ölçeği’nin (ÇKÖ) maddeleri listelenmemiştir. Yalnızca ölçeğin 0-4 puan aralığında skorlandığı ve 5’li Likert ölçeği kullanıldığı belirtilmiştir.

Derecelendirme sistemi aşağıdaki gibidir:

• 0 = Kesinlikle katılmıyorum
• 1 = Katılmıyorum
• 2 = Yarı yarıya katılıyorum
• 3 = Katılıyorum
• 4 = Tamamen katılıyorum