Çocuk Beslenme Anketi

Özet

Çocuk Beslenme Anketi, okul çağındaki çocukların beslenme alışkanlıklarını, tutumlarını ve ilgili davranışlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Orijinal olarak yabancı dilde hazırlanmış olan bu araç, L. Erdim, A. Ergün ve S. Kuğuoğlu tarafından 2017 yılında Türk kültürüne uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Bu çalışma, anketin Türkiye’deki okul çağı çocukları popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir.

Ölçek, çocukların günlük diyet tercihlerini ve beslenmeye yönelik genel yaklaşımlarını sistematik bir şekilde ölçerek, halk sağlığı ve beslenme alanındaki araştırmalara önemli veriler sağlamaktadır. Araştırmacılar, bu anket sayesinde çocukluk döneminde ortaya çıkan beslenme risklerini erken teşhis edebilir ve önleyici müdahaleler geliştirebilirler.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Beslenme Anketi, beslenme alışkanlıkları, okul çağı çocukları, uyarlama, psikometri, diyet, sağlık.

Yazarlar

Leyla Erdim, Aysun Ergün, Sema Kuğuoğlu.

Amaç

Çocuk Beslenme Anketi’nin temel amacı, okul çağı çocuklarının beslenme davranışlarını ve ilgili çevresel faktörleri kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle beslenme yetersizliklerinin veya riskli beslenme alışkanlıklarının erken tespiti için klinisyenlere ve araştırmacılara standart bir ölçüm aracı sunar. Ölçeğin kullanımı, çocuk beslenmesi konusunda yapılan epidemiyolojik çalışmalara ve müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmeye olanak tanır.

2017 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması (Erdim et al.), anketin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmek, dilsel eşdeğerliğini sağlamak ve psikometrik özelliklerini geçerlik ve güvenirlik analizleriyle desteklemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu sayede, Türk literatürüne uluslararası standartlarda bir beslenme değerlendirme aracı kazandırılmıştır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, doğrudan çocuk beslenme davranışları ve bu davranışları etkileyen tutumlardır. Bu kapsam, genellikle çocuğun gıda seçimi, öğün düzeni, sağlıklı yiyecek ve abur cubur tüketimi arasındaki denge gibi alt boyutları içerir. Anket, çocukların kendi bildirimlerine dayanarak veya ebeveyn/bakıcı bildirimleri aracılığıyla bu kompleks yapıyı nicelleştirmeyi hedefler.

Ölçek, çocukların sağlıklı beslenme ilkelerine ne ölçüde uyduklarını ve riskli gıda tüketimine olan yatkınlıklarını saptamada kritik bir rol oynar. Yapı, beslenme psikolojisi ve halk sağlığı modelleri çerçevesinde ele alınmaktadır.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Erdim ve arkadaşları (2017) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı rapor edilmiştir. Bu analizler tipik olarak yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağımlı geçerliği (ilgili beslenme ölçütleri veya diğer geçerli araçlarla korelasyon) içermektedir.

Uyarlama sürecinde, maddelerin kültürel uygunluğu ve dilsel eşdeğerliği uzman görüşleri ile sağlanmış, böylece anketin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı beslenme yapısını doğru bir şekilde ölçtüğü desteklenmiştir. Elde edilen istatistiksel sonuçlar, ölçeğin Türkiye’deki okul çağı popülasyonu için geçerli olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Bu çalışmalarda, ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach alfa katsayısı ile incelenmiştir. Genel olarak, alfa katsayısının kabul edilebilir düzeyde (.70 ve üzeri) olması, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, güvenirlik analizleri kapsamında test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Uyarlama çalışması, Çocuk Beslenme Anketi’nin zaman içinde tutarlı sonuçlar ürettiğini ve bu sayede araştırmalarda güvenilir bir veri toplama aracı olarak kullanılabileceğini varsaymaktadır.

Faktör Analizi

Çocuk Beslenme Anketinin uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek ve orijinal ölçek boyutlarının kültürel olarak uygunluğunu belirlemek üzere Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlamlığını kanıtlayan temel istatistiksel yöntemdir.

Çalışmada, muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu veya en uygun kültürel yapının belirlendiğini doğrulamıştır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin alt boyutlarının teorik beslenme modelleri ile uyumlu olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim veya Ebeveyn Bildirimi Anketi (Self-report or Parent-report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Okul Çağı Çocukları (School-age children)

Age Group: Genellikle 6-12 yaş aralığı.

Population Details: Türkiye genelinde ilkokul ve ortaokul düzeyindeki çocuklar.

Test Methodology: Anket, çocukların beslenme alışkanlıklarını ve tutumlarını ölçmeye odaklanan bir dizi madde içerir. Uygulama, bireysel veya grup halinde, kağıt-kalem ya da dijital formatta gerçekleştirilebilir. Puanlama, genellikle Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanılarak yapılır.

Anahtar Kelimeler

Beslenme eğitimi, diyet, obezite, psikometri, ölçek uyarlama, çocuk sağlığı, beslenme davranışı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Leyla Erdim: [email protected]

Correspondence Address: İletişim, sorumlu yazar Leyla Erdim üzerinden sağlanabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için spesifik izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Leyla Erdim ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Telif hakları genellikle uyarlamayı yapan yazarlara aittir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: cocuk-beslenme-anketi-toad.pdf

Kaynaklar

Erdim, L., Ergün, A., & Kuğuoğlu, S. (2017). Okulçağı Çocuklarında Çocuk Beslenme Anketinin geçerlik ve güvenirliği. Clin Exp Health Sci, DOI: 10.5152/clinexphealthsci.2017; 7: 100-6.

Çocuk Beslenme Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek uygulayıcılarının, maddelere ve puanlama yönergelerine erişim sağlamak için sorumlu yazar Leyla Erdim ile iletişime geçmeleri veya referans olarak belirtilen akademik yayına (Erdim et al., 2017) başvurmaları gerekmektedir.