Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği

Özet

Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği (CYKÖ), bireylerin cinsel yaşamlarına dair algıladıkları genel memnuniyet düzeyini ve kalitesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Türkiye’deki uyarlama çalışması, 2010 yılında Nilüfer Tuğut ve Zeynep Gölbaşı tarafından, özellikle kadın popülasyonu üzerine odaklanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini tespit etmeyi amaçlamıştır. CYKÖ, 18 maddeden oluşan ve 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanan bir ölçektir.

Ölçek, cinsel sağlığın ve ilişkisel refahın değerlendirilmesinde hem klinik hem de araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Uyarlama sürecinde, ölçeğin dilsel ve kültürel eşdeğerliliği sağlanmış, ardından yapı geçerliliği için faktör analizi ve güvenirlik için çeşitli iç tutarlılık yöntemleri uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Yaşam Kalitesi, Cinsel Sağlık, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Kadın Sağlığı, Likert Ölçeği

Yazarlar

Nilüfer Tuğut, Zeynep Gölbaşı

Amaç

Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin cinsel yaşamlarına ilişkin algıladıkları subjektif kaliteyi, memnuniyeti ve genel iyi oluş düzeyini standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun uyarlanması, Türk kültürüne özgü bağlamda cinsel yaşam kalitesini değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Özellikle Tuğut ve Gölbaşı tarafından yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin kadın popülasyonunda kullanılabilirliğini ve psikometrik uygunluğunu kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, hem hemşirelik hem de psikoloji alanındaki araştırmacılar, cinsel işlev bozuklukları, kronik hastalıklar veya tedavi süreçlerinin cinsel yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini objektif olarak değerlendirebilmektedir.

Yapı

Ölçek, cinsel yaşam kalitesi (Sexual Quality of Life) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle fiziksel, duygusal, psikolojik ve ilişkisel boyutları içeren multidisipliner bir kavramdır. Ölçek maddeleri, bireylerin cinsel aktiviteye olan ilgilerini, cinsel yaşamlarından duydukları memnuniyeti, partnerleriyle olan cinsel iletişimlerini ve cinsel sağlıklarının genel yaşam kalitelerine etkisini değerlendirmeye odaklanır.

CYKÖ, cinsel yaşam kalitesinin sadece fiziksel işlevsellikten ibaret olmadığını, aynı zamanda kişisel refah ve duygusal bağlantı gibi daha geniş psikolojik bileşenleri de kapsadığını varsayar. Bu nedenle, ölçek maddeleri, bireyin cinsel kimliği ve deneyimleriyle ilgili geniş bir yelpazede yanıt toplamayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları iki temel alanda incelenmiştir: İçerik geçerliliği ve yapı geçerliliği.

• İçerik Geçerliliği: Ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla, konu alanında uzman kişilerden görüşler alınmıştır. Bu uzman görüşleri, Türkçe çevirinin kültürel uygunluğunu ve kavramsal kapsamını doğrulamada kritik rol oynamıştır.
• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin teorik olarak varsayılan yapısını doğrulama amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını göstererek, ölçeğin çok boyutlu yapısının ampirik olarak desteklenip desteklenmediğini ortaya koyar.

Güvenirlik

Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık (internal consistency), madde toplam puan güvenirlik katsayısı ve iki yarı test güvenirliği gibi çeşitli istatistiksel yöntemlerle detaylı olarak incelenmiştir.

• İç Tutarlılık: Likert tipi ölçeklerde yaygın olarak önerilen Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Madde Toplam Puan Güvenirliği: Madde toplam puan korelasyonları, her bir maddenin ölçeğin genel puanına katkısını belirlemek amacıyla Pearson korelasyon katsayısı ile analiz edilmiştir. Yüksek korelasyonlar, maddelerin homojenliğini ve ölçek yapısına uygunluğunu destekler.
• İki Yarı Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı tutarlılığını dolaylı yoldan incelemek için iki yarı test (split-half) güvenirliği analizleri yapılmıştır. Bu analizler kapsamında Spearman-Brown, Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları ve Guttman split-half analizi kullanılmıştır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, ölçeğin Türkçe formunun, orijinal ölçekle benzer bir faktör yapısına sahip olup olmadığını belirlemeyi amaçlamıştır. Faktör analizi, ölçeğin teorik olarak ölçtüğü varsayılan alt boyutların, ampirik verilerde de ayrıştığını göstermek için temel bir adımdır.

Analiz sonuçları, ölçeğin temel yapısının korunduğunu ve maddelerin kadınların cinsel yaşam kalitesini ölçen temel faktörler altında anlamlı bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu durum, Türkçe versiyonun yapısal geçerliliğini sağlamlaştırmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kadınlar

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, cinsel yaşam kalitesini değerlendirmek üzere uygun bir yetişkin kadın örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek 18 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 1=Hiç katılmıyorum ile 6=Tamamen katılıyorum arasında değişen 6’lı Likert tipi bir sistem kullanır.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Yaşam, Yaşam Kalitesi, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Spearman-Brown, Guttman Split-Half

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Nilüfer Tuğut ([email protected])

Yazışma Adresi: Kaynak makalede belirtilen akademik veya kurumsal adres.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme tarihi belirtilmemiş olup, Türkçe uyarlama ve psikometrik değerlendirme çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için telif hakkı veya izin gereklilikleri konusunda kesin bilgi için sorumlu yazar Nilüfer Tuğut ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu, referans çalışmanın bir eki olarak mevcuttur. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: cinsel-yasam-kalitesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Tuğut, N. ve Gölbaşı, Z. (2010). Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği – Kadın Türkçe Versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet Tıp Dergisi, 32, 172-180.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: dergi.cumhuriyet.edu.tr

Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Yalnızca madde sayısı (18 madde) bilgisi mevcuttur.