Cinsel Uyum ve Beden İmajı Ölçeği

Öz

Cinsel Uyum ve Beden İmajı Ölçeği (CUBİÖ), bireylerin cinsel yaşama uyum düzeylerini ve kendi bedenlerine yönelik algılarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, özellikle meme kanseri tedavisi görmüş kadınların yaşadığı cinsel yaşam ve beden imajı değişikliklerini ölçmek üzere gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, bu hassas popülasyonda ölçeğin geçerliğini ve güvenirliğini test ederek, klinik ve araştırma ortamlarında kullanımına zemin hazırlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Uyum, Beden İmajı, Meme Kanseri, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Hemşirelik

Yazarlar

Figen Erol-Ursavaş, Özen Karayurt

Amaç

Cinsel Uyum ve Beden İmajı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin cinsel işlevselliklerine ve fiziksel görünümlerine ilişkin öznel değerlendirmelerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, özellikle meme kanseri tedavisi sonrasında cinsel yaşam kalitesi ve benlik algısı olumsuz etkilenmiş olan Türk kadın popülasyonunda bu yapıları geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemeyi hedeflemiştir.

Ölçek, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, kanser tedavisi gibi travmatik deneyimlerin ardından hastaların psikososyal ihtiyaçlarını ve yaşam kalitelerini daha iyi anlamaları için nicel veriler sunmayı amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, bu alanda geliştirilecek destekleyici ve rehabilite edici müdahale programlarının planlanmasında kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Cinsel Uyum ve Beden İmajı Ölçeği, iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir: Cinsel Uyum ve Beden İmajı. Cinsel Uyum, bireyin cinsel yaşamından duyduğu tatmin, partnerle cinsel iletişim ve cinsel işlevsellik düzeyini kapsar. Cinsel uyum, genel yaşam kalitesinin önemli bir bileşenidir.

Beden İmajı ise, bireyin kendi fiziksel görünümüne ilişkin düşünceleri, hisleri ve algılarıdır. Meme kanseri tedavisi (özellikle mastektomi veya kemoterapi gibi) gören kadınlarda, vücut bütünlüğünün bozulması nedeniyle beden imajı ciddi şekilde zedelenebilmektedir. Ölçek, bu iki yapının birbirleriyle olan ilişkisini ve bu popülasyondaki psikolojik sonuçlarını analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, Erol-Ursavaş ve Karayurt (2016) tarafından yapılan adaptasyon çalışmasında ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği için genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk kültürüne ve hedef popülasyona (meme kanserli kadınlar) uygunluğu test edilmiştir.

Adaptasyon sürecinde, ölçeğin maddelerinin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla dilsel ve kültürel eşdeğerlik çalışmaları ile birlikte uzman görüşleri (kapsam geçerliği) alınmıştır. Bu süreçler, ölçeğin Türkçe formunun geçerli sonuçlar ürettiğini desteklemek için zorunludur.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi belirtilmemiş olmakla birlikte, uyarlama çalışmalarında temel bir gereklilik olarak iç tutarlılık (içsel güvenirlik) katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Bu çalışma için kullanılan iç tutarlılık yöntemi büyük olasılıkla Cronbach Alfa katsayısıdır.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemler de ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verip vermediğini değerlendirmek amacıyla kullanılmış olabilir. Bu istatistiksel analizler, Cinsel Uyum ve Beden İmajı Ölçeği’nin Türk popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında (Erol-Ursavaş & Karayurt, 2016), ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısında bulunan faktörlerin (Cinsel Uyum ve Beden İmajı) Türkçe formda da korunduğunu ve veri setine uygun olduğunu göstermeyi hedefler.

Analiz sonuçları, model uyum indeksleri (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, RMSEA, CFI, TLI) kullanılarak değerlendirilmiş ve ölçeğin kuramsal yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğu sonucuna varılmıştır. Bu süreç, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu gösteren kritik bir adımdır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal formata bağlı olarak 4’lü veya 5’li Likert tipi olabilir. Kaynakta belirtilmemiştir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Kadınlar

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin popülasyon.

Population Details: Meme kanseri tanısı almış ve tedavi görmekte olan ya da tedavisini tamamlamış kadınlar.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Cinsel Sağlık, Onkoloji Hemşireliği, Psikososyal Uyum, Öz Algı, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Figen Erol Ursavaş (Çankırı Karatekin Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricilerinden izin alınması gerekmektedir (uyarlama çalışması için izin alınmıştır). Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir; genellikle akademik araştırmalar için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Türkçe uyarlama çalışmasının yayın yılı 2016‘dır. Ölçeğin uygulanması ve değerlendirilmesi için sorumlu yazar Figen Erol Ursavaş ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sexual-adjustment-and-body-image-scale-toad.pdf

Kaynaklar

• Erol-Ursavaş, F., Karayurt, Ö.(2016). Adaptation of the Sexual Adjustment and Body Image Scale in Turkish breast cancer women.International Journal of Nursing Knowledge, 27(3), 162-169.

• Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Cinsel Uyum ve Beden İmajı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ölçeğin orijinal yayınından veya sorumlu yazarlarından temin edilmelidir.