Cin Algısı Ölçeği

Özet

Cin Algısı Ölçeği (CAÖ), Halil İbrahim Özasma tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin cin kavramına dair bilişsel, duygusal ve davranışsal algılarını, inançlarını ve bu varlıklara yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, özellikle İslam kültüründe ve Türk toplumunda yaygın olan bu metafizik varlık algısının psikolojik ve sosyolojik etkilerini bilimsel olarak incelemeyi hedeflemiştir. CAÖ, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenerek, alandaki araştırmacılara sağlam bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cin Algısı, Jinn, Dini İnançlar, Metafizik Algı, Tutum Ölçeği, Psikometri, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Halil İbrahim Özasma

Amaç

Cin Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin cin kavramına yükledikleri anlamları ve bu algının psikolojik sonuçlarını standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Geliştirme çalışması, bu inancın farklı boyutlarını (örneğin, korku, etkilenme, varoluşa dair kesinlik) ortaya koyarak, kültürel ve dini inanç sistemlerinin bireyin zihinsel sağlığı ve davranışları üzerindeki etkileşimini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmektir.

Bu ölçek, özellikle din psikolojisi ve sosyal psikoloji alanlarında, bireylerin inanç sistemlerinin karmaşık doğasını anlamaya yönelik ampirik veriler sağlamak üzere geliştirilmiştir. Ölçek, hem klinik hem de akademik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Cin Algısıdır. Bu yapı, sadece varoluşa dair basit bir inançtan öte, bireyin cinlerle ilgili deneyimlerini, onlara atfettiği gücü ve potansiyel tehlikeyi içeren çok boyutlu bir sistemi temsil eder. Yapının alt boyutları, büyük olasılıkla aşağıdaki bileşenleri içermektedir (ancak bu bileşenler orijinal makalede detaylandırılmalıdır):

• Bilişsel Algı: Cinlerin doğası, yetenekleri ve varoluş biçimleri hakkındaki bilgiler ve kesin inançlar.
• Duygusal Tepki: Cinlerle ilişkilendirilen korku, kaygı veya huzur gibi duygusal yanıtlar.
• Davranışsal Eğilim: Cinlerden korunma ritüelleri, dualar veya onlarla etkileşim kurma çabaları gibi davranışsal hazırlıklar.

Bu yapı, bireyin kültürel ve dini çevreyle olan etkileşimini yansıtan öznel bir algı mekanizmasıdır.

Geçerlik

Cin Algısı Ölçeği’nin geçerlik çalışması, Özasma (2020) tarafından yürütülen geliştirme makalesinde sunulmuştur. Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak öngörülen yapıya uygun olarak gruplandığını ve ölçeğin gerçekten cin algısı yapısını ölçtüğünü göstermiştir. Ancak, spesifik faktör yükleri ve varyans oranları gibi detaylı bulgular için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak ve ilgili literatür taranarak sağlanmıştır. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, mistik eğilim, dindarlık) olan korelasyonları incelenerek ölçüt geçerliği hakkında da bilgi sunulmuştur.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında (Özasma, 2020), ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir, bu da maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Güvenirlik katsayısının kabul edilebilir standartların üzerinde olduğu belirtilmiştir.

Yapılan güvenirlik çalışmaları, ölçeğin farklı denek gruplarında ve zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini doğrulamıştır. Bu, ölçeğin bilimsel araştırmalarda tutarlı veriler elde etmek için uygun olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Cin Algısı Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçeğin yapısal boyutlarını belirlemek üzere hem Keşfedici Faktör Analizi (KFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. KFA, maddelerin altında yatan doğal gruplaşmaları ortaya çıkarmış; DFA ise belirlenen bu faktör yapısının veriyle uyumunu test etmiştir.

Bu analizler sonucunda ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğu ve her bir alt boyutun cin algısının hangi yönünü temsil ettiği netleştirilmiştir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu kesinleştiren en önemli psikometrik kanıtlardır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert). Orijinal makalede detayları mevcuttur.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Türkiye’deki genel yetişkin popülasyonu veya üniversite öğrencileri (Orijinal validasyon çalışması katılımcıları).

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türk kültür ve inanç sistemine özgü cin algısını ölçtüğü için, öncelikli olarak bu kültürel bağlamdaki bireyler için uygundur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim envanteri (Self-report inventory).

Anahtar Kelimeler

Cin Algısı, Algı, Ruh Sağlığı, Dini İnanç, Jinn, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Türkiye.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir (Yazarın Giresun Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ile ilişkili olduğu tahmin edilmektedir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için sorumlu yazar Halil İbrahim Özasma ile iletişime geçilmesi önerilir. Genellikle akademik amaçlı kullanımlarda yazardan izin alınması gerekmektedir.

Referanslar

Özasma, H. İ. (2020). Cin Algısı Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(1), 627-644. DOI: http://dx.doi.org/10.46353/k7auifd.697175

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: cin-algisi-olcegi-toad.pdf

Cin Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğe ait maddeler (sorular) açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tamamına, makalenin tam metninden veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek ulaşılabilir. Bu bölüm, orijinal veride madde listesi bulunmadığı için boş bırakılmıştır.