İnternet’e Yönelik Araştırma ve Sorgulama Becerileri Algısı Ölçeği

Özet

İnternet’e Yönelik Araştırma ve Sorgulama Becerileri Algısı Ölçeği, bireylerin İnternet ortamında bilgi arama, kaynakları değerlendirme ve elde edilen verilerin güvenilirliğini sorgulama yeteneklerine dair öz algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. 2019 yılında Kahyaoğlu Erdoğmuş ve Akpınar tarafından geliştirilen bu ölçek, artan dijital bilgi akışı karşısında kullanıcıların kendilerini ne kadar yetkin gördüklerini belirlemeyi hedefler.

Ölçek, toplam 25 maddeden oluşmakta olup, uygulama sürecinde 5’li Likert Ölçeği formatını kullanmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiş ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarına göre iki faktörlü yapısının doğrulandığı rapor edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Araştırma Becerileri, Sorgulama Becerileri, Algı, İnternet Kullanımı, Dijital Okuryazarlık, Ölçek Geliştirme, Öz Yeterlilik.

Yazarlar

Yasemin KAHYAOĞLU ERDOĞMUŞ, Etem AKPINAR

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin İnternet üzerindeki bilgi kaynaklarına yönelik araştırma yapma ve bu bilgileri eleştirel bir şekilde sorgulama becerilerine dair sahip oldukları algı düzeylerini saptamaktır. Dijital ortamda bilginin hızla yayılması ve yanlış bilgilerin (dezenformasyon) artması, kullanıcıların bilgiye eleştirel yaklaşma yeteneğini temel bir beceri haline getirmiştir.

Ölçek, bireylerin kendi araştırma stratejilerinin etkinliğini ve ulaştıkları bilgileri doğrulama konusundaki öz yeterlilik inançlarını ölçerek, eğitimcilerin ve araştırmacıların dijital okuryazarlık alanındaki ihtiyaçları belirlemesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve iletişim çalışmaları kapsamında kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

İnternet’e Yönelik Araştırma ve Sorgulama Becerileri Algısı Ölçeği, kullanıcıların bilgiye erişim ve bilgiyi değerlendirme süreçlerindeki algılanan yetkinliklerini ölçen iki temel boyuttan oluşmaktadır. Bu iki faktör, kullanıcının bilgiyi ne kadar derinlemesine araştırdığı ve elde edilen bulguları ne kadar eleştirel bir süzgeçten geçirdiği yönündeki algılarını temsil eder.

Ölçek maddeleri, bireylerin genellikle bilgi doğrulama süreçlerini atlayarak yüzeysel kabullere yönelme eğilimlerini (örneğin, yalnızca ilk ulaşılan kaynağa güvenme) ve eleştirel düşünme becerilerini (örneğin, bir haberi paylaşmadan önce araştırma yapma) yansıtan ifadelerden meydana gelmektedir. Bu yapı, dijital okuryazarlık becerilerinin psikolojik yansımasını ölçmek için güçlü bir temel sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik yapısını desteklediğini kanıtlamıştır. Geçerlik analizleri kapsamında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yürütülmüştür. Bu analiz, ölçeğin geliştirme sürecinde belirlenen iki faktörlü yapısının, toplanan verilerle uyumlu olduğunu ve istatistiksel olarak doğrulandığını göstermiştir.

DFA sonuçlarının uyum iyiliği indeksleri, ölçeğin amaca uygun bir şekilde yapısal bütünlüğe sahip olduğunu ve maddelerin tasarlanan alt boyutları başarıyla temsil ettiğini doğrulamıştır. Bu durum, ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir biçimde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.91 olarak rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçeği oluşturan iki alt faktörün güvenirlik katsayıları da sırasıyla 0.91 ve 0.86 gibi son derece yüksek değerlerde bulunmuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde benzer sonuçlar verme potansiyelinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), 25 maddelik ölçeğin iki temel faktör altında toplandığını kesinleştirmiştir. Bu iki faktör, bireylerin İnternet ortamındaki araştırma ve sorgulama becerilerine dair algılarını farklı boyutlarda temsil etmektedir.

İki faktörlü modelin doğrulanması, ölçeğin teorik çerçevesiyle tutarlı olduğunu ve uygulayıcıların puanlamayı yaparken bu iki alt boyutu ayrı ayrı değerlendirmesi gerektiğini göstermektedir. Bu yapı, ölçeğin puanlama ve yorumlama kılavuzları açısından temel teşkil etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 25 madde, 5’li Likert Ölçeği (1= Hiç Katılmıyorum – 5= Tamamen Katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel İnternet Kullanıcıları

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Yaklaşık 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, dijital bilgi okuryazarlığı becerilerine dair algılarını ölçmek amacıyla, aktif İnternet kullanıcısı olan bireylere yöneliktir.

Test Metodolojisi: Bireylerin, kendilerine sunulan her bir ifadeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir. Puanlama, ters maddeler dikkate alınarak yapılır ve yüksek toplam puanlar, yüksek algılanan araştırma ve sorgulama becerilerine işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlilik, Bilişsel Algı, Bilgi Doğrulama, Dijital Medya, Ölçekleme, Psikometri, Geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Yasemin KAHYAOĞLU ERDOĞMUŞ)

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Sorumlu Yazar Tahmini Kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve eğitim amaçlı çalışmalarda, kaynak gösterilmek suretiyle kullanılabilir. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için ilgili yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: internete-yonelik-arastirma-ve-sorgulama-becerileri-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

KAHYAOĞLU ERDOĞMUŞ, Y , AKPINAR, E . (2019).İnternet’e Yönelik Araştırma ve Sorgulama Becerileri Algısı Ölçeği’nin geliştirilmesi . Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi , (50) , 1-21 .

Makalenin orijinal yayın bağlantısı: dergipark.org.tr

İnternet’e Yönelik Araştırma ve Sorgulama Becerileri Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçekte toplam 25 madde bulunmaktadır. Örnek maddeler:

1. Bir haberin doğru olup olmadığını araştırmadan paylaşırım.
2. ilk ulaştığım sitedeki bilgiler benim için yeterlidir.