Cinsel Benlik Şeması Ölçeği

Özet

Cinsel Benlik Şeması Ölçeği (CBŞÖ), bireylerin kendi cinselliklerine dair sahip oldukları bilişsel yapıları ve inanç sistemlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiş olup, orijinal yapıyla tutarlı üç faktörlü bir yapı sergilemektedir. Ölçek, bireyin kendisini cinsel açıdan nasıl algıladığını, bu algının hangi boyutlarda (duygusal, şehvetli, açık sözlü) yoğunlaştığını nicel olarak belirlemeyi hedefler.

Ölçek, 36 maddeden oluşmakta ve 7’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmektedir. Türk kültürüne uyarlanmış formu, klinik ve akademik araştırmalarda bireylerin cinsel benlik algılarının derinlemesine incelenmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Benlik Şeması, Cinsellik, Bilişsel Şemalar, Uyarlama, Faktör Analizi, Psikometri, Üniversite Öğrencileri.

Yazarlar

Gözde Koçak, Hakan Fışıloğlu

Amaç

Cinsel Benlik Şeması Ölçeği, bireylerin cinsel deneyimlerini yorumlamak, düzenlemek ve yönlendirmek için kullandıkları temel inançları, tutumları ve beklentileri içeren zihinsel çerçeveleri (şemaları) değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, bu cinsel benlik şemalarının yapısını ve boyutlarını tespit etmektir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve diline uygunluğunu kanıtlamak ve Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında cinsel benlik algısının güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır.

Yapı

Ölçek, bireyin cinsel kimliği hakkındaki bilişsel temsilleri ölçer. Bu yapı, genellikle bireyin cinsel deneyimlerinden, sosyal öğrenmelerinden ve kültürel normlardan türeyen, organize edilmiş bilgi birikimini ifade eder. Cinsel benlik şemaları, bireyin cinsel davranışlarını, duygusal tepkilerini ve cinsel sağlıkla ilgili kararlarını etkileyen güçlü içsel rehberlerdir.

Ölçek, cinsel benlik şemasını üç ana faktör veya boyut altında toplamaktadır. Bu boyutlar, cinsel kimliğin farklı yönlerini (duygusal yakınlık, dürtüsellik ve iletişimsel açıklık) temsil etmektedir. Bu çok boyutlu yapı, cinsel benlik algısının karmaşıklığını yakalamayı amaçlar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışması, Koçak ve Fışıloğlu (2010) tarafından üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin faktör yapısının orijinal form ile tutarlılık gösterdiği belirlenmiştir.

Yapısal geçerliği destekleyen bu bulgular, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı cinsel benlik şeması yapılarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ölçek, beklenen şekilde üç alt faktörden oluşmaktadır, bu da orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türkçe versiyonunda korunduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında ölçeğin iç tutarlılığı incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir güvenirlik göstergesidir.

Tüm ölçek için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) 0.86 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu ve maddeler arasındaki tutarlılığın yeterli olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuç, araştırmacıların ölçeği güvenle kullanabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi sonuçlarına göre, Cinsel Benlik Şeması Ölçeği 36 maddeden ve üç temel faktörden oluşan bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, bireylerin cinsel benliklerini tanımlarken kullandıkları ana temaları temsil eder:

• Faktör 1: Sevgi Dolu/Şefkatli: Bu faktör, cinsel kimliğin duygusal ve romantik yönlerini kapsar. Yumuşak kalpli, duygusal ve romantik gibi niteliklerle ilişkilidir.
• Faktör 2: Şehvetli/Tahrik Edici Olan: Bu faktör, cinsel kimliğin dürtüsel, heyecan verici ve hedonistik yönlerini içerir. Heyecan verici, uyarılabilir ve kendine odaklı olma eğilimlerini yansıtır.
• Faktör 3: Dolaysız/Açık Sözlü: Bu faktör, cinsel iletişimde ve ifadede açıklık, dürüstlük ve dobra olmayı temsil eder. Dobra, açık ve dürüst gibi özelliklerle tanımlanır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal ölçek İngilizce)

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Adaptasyon çalışması için)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Yaklaşık 18-25 yaş)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde eğitim gören öğrenciler örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 7’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmaktadır. Katılımcılar, her madde için kendilerini ne kadar tanımladığını belirtir (1=beni hiç tanımlamıyor ve 7=beni çok iyi tanımlıyor). Ölçek toplam 36 maddeden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Benlik, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Özellikler, Cinsel Sağlık, Benlik Algısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gözde (Koçak) İkizer

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Türkçe literatüre 2010 yılında Koçak ve Fışıloğlu tarafından uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Gözde (Koçak) İkizer ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Telif hakları ve kullanım ücretleri hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazara başvurulmalıdır.

İletişim için kullanılan e-posta adresi: [email protected]

Kaynaklar

Koçak, G., & Fışıloğlu, H. (2010). Cinsel Benlik Şeması Ölçeği’nin üniversite örnekleminde geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Klinik psikiyatri, 13, 159-169.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: cinsel-benlik-semasi-olcegi-toad.pdf

Cinsel Benlik Şeması Ölçeği Maddeleri

Ölçek Yapısı: Ölçek 36 madde üç faktörlü yapıdadır. Aşağıda faktör isimleri ve bu faktörleri temsil eden temel nitelikler listelenmiştir:

• Sevgi Dolu/Şefkatli : Yumuşak Kalpli, Duygusal, Romantik
• Şehvetli/Tahrik Edici Olan: Heyecan Verici, Uyarılabilir, Kendine Odaklı
• Dolaysız/Açık Sözlü: Dobra, Açık, Dürüst