Cilt Kanseri ve Güneş Bilgisi Ölçeği

Özet

Cilt Kanseri ve Güneş Bilgisi Ölçeği (CKGBÖ), bireylerin cilt kanseri riskleri, güneşin zararlı etkileri ve etkili güneşten korunma yöntemleri hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, Öztürk Haney ve arkadaşları (2018) tarafından hemşirelik öğrencilerinin popülasyonunda gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve dili bağlamında geçerliliğini ve güvenilirliğini sınamak için gerekli olan psikometrik testleri içermektedir. Ölçek, özellikle sağlık profesyonelleri ve genç yetişkinler arasında güneş sağlığı bilincini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, toplam 25 maddeden oluşmakta olup, cevaplar 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmektedir (1= Hiçbir zaman – 5= Her zaman). Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak, güneşten korunma davranışları ve bilgi eksiklikleri üzerine odaklanan maddeler aracılığıyla kapsamlı bir değerlendirme sunmayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Cilt Kanseri, Güneş Bilgisi, Güneşten Korunma, Psikometrik Test, Hemşirelik öğrencileri, Sağlık Eğitimi, Likert Ölçeği, Ultraviyole Radyasyon

Yazarlar

Öztürk Haney, M., Bahar, Z., Beşer, A., Arkan, G., Cengiz, B.

[quads id=5]

Amaç

Cilt Kanseri ve Güneş Bilgisi Ölçeği (CKGBÖ), bireylerin güneşin zararları ve cilt kanseri risk faktörleri hakkındaki bilgi düzeylerini standardize edilmiş bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, hedef popülasyonun (özellikle genç yetişkinler ve sağlık alanında çalışan/eğitim görenler) güneş sağlığı konusundaki bilgi eksikliklerini ve yanlış inanışlarını tespit etmektir.

Türkçe uyarlamasının özel amacı ise, ulusal düzeyde yürütülecek araştırma ve eğitim çalışmalarında kullanılabilecek, kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı sağlamaktır. Bu araç, eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede ve halk sağlığı girişimlerinin planlanmasında kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, güneş maruziyetine ilişkin bilgi düzeyini ölçen tek bir temel yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı, güneşten korunma önlemlerine dair doğru bilgileri ve yanlış inanışları ayırt etmeyi hedefler. Orijinal ölçek, genellikle güneşin zararlı etkilerine, koruyucu kullanımı, bronzlaşmanın risklerine ve UV indeksi gibi kavramlara yönelik bilgi maddelerini içerir.

Ölçekteki maddeler, bireylerin güneş koruyucu kullanımı, gölge arama davranışları ve bronzlaşmanın güvenliğine dair yaygın mitler hakkındaki anlayışlarını sorgulayarak, bilişsel alandaki yeterliliği belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, cilt kanseri önleme stratejilerine yönelik bilgi boşlukları netleştirilebilir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Öztürk Haney vd., 2018), ölçeğin geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır, ancak kaynak metinde spesifik değerler belirtilmemiştir. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliğini içerir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü belirler.

Uyarlama sürecinde, uzman görüşleri alınarak dilsel ve kültürel eşdeğerlik sağlanmış olmalıdır. Orijinal makale incelendiğinde, yapı geçerliği için muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığı test edilmiştir.

Güvenirlik

Kaynak metinde güvenirlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, 2018 tarihli psikometrik çalışmada ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliğinin incelendiği beklenmektedir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Hemşirelik öğrencileri üzerinde yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel puanının iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 veya üzeri) çıkması, ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini destekler.

Faktör Analizi

Öztürk Haney ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe versiyonunda da doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek için faktör analizini kullanmıştır. Bu analiz, 25 maddenin güneş bilgisi yapısı altında nasıl gruplandığını ortaya koymuştur.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin tek boyutlu bir yapı mı sergilediğini (genel bilgi düzeyi) yoksa alt boyutlara mı ayrıldığını (örneğin, risk bilgisi, korunma davranış bilgisi) belirlemiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve teorik çerçeveye uygunluğunu kanıtlamada merkezi bir rol oynamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Kullanılabilen Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinali İngilizce

Popülasyon Grubu: Sağlık Alanı Öğrencileri (Özellikle Hemşirelik öğrencileri)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Üniversite Öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerin hemşirelik bölümlerinde öğrenim gören öğrenciler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 25 maddelik, 5’li Likert Ölçeği ile bilgi düzeyinin değerlendirilmesi. Derecelendirme: 1= Hiçbir zaman – 5= Her zaman.

Anahtar Kelimeler

Güneşten korunma, UV İndeksi, Melanin, Cilt Kanseri, Koruyucu Faktör, Psikometri

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Kaynakta Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Gulcihan Arkan (İletişim E-postası: [email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeği ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanmak için sorumlu yazar Gulcihan Arkan ile iletişime geçilmesi önerilir. Orijinal makaleye erişim için gerekli bağlantı aşağıda sunulmuştur.

Orijinal makalenin bağlantısı: Psychometric testing of the Turkish Version of the Skin Cancer and Sun Knowledge Scale in nursing students. Ayrıca, ölçeğin Türkçe versiyonunun PDF dosyası bu adresten indirilebilir: deri-kanseri-ve-gunes-bilgi-olcegi-toad.

Kaynaklar

Öztürk Haney, M., Bahar, Z., Beşer, A., Arkan, G.,& Cengiz, B. (2018). Psychometric testing of the Turkish Version of the Skin Cancer and Sun Knowledge Scale in nursing students. Journal of Cancer Education, 33 (1), 21-28.

[quads id=5]

Cilt Kanseri ve Güneş Bilgisi Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 25 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda, ölçeğin yapısını temsil eden bazı örnek maddeler sunulmuştur:

• Eğer gölgem bedenimden daha kısaysa güneşten uzak durmalıyım.
• Bronzlaşmak cildimi güneşten korur.
• Güneş koruyucu kullanırken, herhangi bir olumsuz etkisi olmadan bronzlaşabilirsiniz.