Çevrimiçi Güvenlik Ölçeği

Özet

Bu ölçek, öğrencilerin siber sağlık durumlarını ölçmek amacıyla yürütülen kapsamlı bir geliştirme çalışmasının parçası olarak 2017 yılında tasarlanmıştır. Çevrimiçi Güvenlik Ölçeği, bireylerin internet ortamında karşılaştıkları risklere karşı kendilerini ne ölçüde güvende hissettiklerini ve koruyucu davranışları sergileyip sergilemediklerini değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış, 4’lü Likert tipi derecelendirme ile hazırlanmıştır.

Ölçek, Pınar Mıhçı ve Emine Kılıç Çakmak tarafından geliştirilmiş olup, elde edilen psikometrik veriler ölçeğin güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Bu araç, özellikle eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında dijital vatandaşlık ve güvenlik konularında yapılacak araştırmalara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi güvenlik, siber sağlık, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, öğrenciler.

Yazarlar

Pınar Mıhçı, Emine Kılıç Çakmak

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin internet ortamında karşılaştıkları potansiyel tehditlere karşı geliştirdikleri güvenlik algılarını ve uyguladıkları koruyucu tedbirleri psikometrik olarak ölçmektir. Bu çalışma, siber sağlık kavramının önemli bir bileşeni olan çevrimiçi güvenlik düzeyini belirleyerek eğitim ve rehberlik alanında yapılacak müdahalelere zemin hazırlamayı amaçlamaktadır.

Ölçek, kullanıcıların kişisel verilerini koruma bilinci, çevrimiçi risk farkındalığı ve güvenli internet kullanımı alışkanlıklarını sistematik bir şekilde değerlendirmeye odaklanmıştır. Bu sayede, gençlerin dijital ortamda kendilerini koruma yeterlilikleri hakkında detaylı bilgi edinilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, geniş bir yapı olan Siber Sağlık kapsamında, özellikle bireyin internet üzerindeki etkileşimlerinde kendini koruma becerileri ve risk farkındalığı etrafında dönen Çevrimiçi Güvenlik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, kullanıcıların kişisel verilerini koruma, siber zorbalık tehditlerine karşı önlem alma ve güvenli çevrimiçi alışkanlıklar edinme gibi boyutları içermektedir.

Geliştirme sürecinde, taslak ölçek maddeleri uzman görüşüne sunulmuş ve maddelerin hedeflenen yapıyı ölçüp ölçmediği titizlikle değerlendirilmiştir. Bu süreç, ölçeğin teorik olarak sağlam bir temele oturmasını sağlamıştır.

Geçerlik

Ölçeklerin yapı geçerliliğini saptamak amacıyla kapsamlı istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Öncelikle, ölçek maddelerinin altındaki temel boyutları keşfetmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analizde, faktörlerin netleştirilmesi için Varimax döndürme yöntemi kullanılmıştır.

Açımlayıcı analizlerin ardından, elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu çift aşamalı yaklaşım, ölçeğin ölçmeyi hedeflediği psikolojik yapıyı ne derece doğru temsil ettiğini güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır ve yapı geçerliliğinin sağlandığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeklerin iç tutarlılık güvenilirliğini değerlendirmek için çeşitli metrikler kullanılmıştır. En önemli güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Ayrıca, maddelerin ölçeğin tamamına katkısını incelemek üzere madde toplam korelasyonu analizine başvurulmuştur.

Farklı gruplar arasındaki ayırt ediciliği kontrol etmek amacıyla, %27’lik alt ve üst grup ortalamaları arasındaki farklar incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, faktörlerin iç tutarlılık katsayıları Cronbach Alfa değerleri sırasıyla .72 ve .64 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler, ölçeğin psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizleri, ölçeğin yapısal temelini belirlemede kritik rol oynamıştır. Keşfedici aşamada (AFA), maddelerin hangi faktörler altında toplandığı belirlenmiş ve net bir faktör yapısı elde etmek için Varimax döndürme tekniği kullanılmıştır. Bu teknik, faktörlerin yorumlanabilirliğini artırmıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, geliştirilen ölçeğin veri setiyle uyumunu test etmiştir. Analiz sürecinde, taslak ölçek maddeleri üç farklı kategoriye göre uzman görüşü ile değerlendirilmiştir: “hedeflenen yapıyı ölçüyor”, “madde yapı ile ilişkili, ancak gereksiz” ve “madde hedeflenen yapıyı ölçmez”. Bu ön eleme süreci, faktör yapısının sağlamlığını desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 4’lü Likert biçiminde hazırlanmıştır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır:

1. Hiç Katılmıyorum.
2. Katılmıyorum.
3. Katılıyorum.
4. Tamamen Katılıyorum.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı öğrenci grubuna bağlı olarak değişkenlik göstermekle birlikte, genellikle ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi.

Popülasyon Detayları: Ölçek, Öğrenci Siber Sağlık Ölçekleri geliştirme çalışması kapsamında kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Maddeler, hedeflenen yapıyı ölçme kriterine göre değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Güvenlik, Siber Zorbalık, dijital okuryazarlık, psikometri, Cronbach Alfa, yapı geçerliliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi referansında belirtilen kurumsal adresler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için izinler ve olası ücret bilgisi hususunda sorumlu yazar Pınar Mıhçı ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Mıhçı, P. ve Kılıç Çakmak, E. (2017). Öğrenci Siber Sağlık Ölçekleri geliştirme çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 457-491. Makalenin çevrimiçi bağlantısı: gefad.gazi.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cevrimici-guvenlik-olcegi-toad.pdf

Çevrimiçi Güvenlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin tam maddeleri kaynak içerikte verilmemiştir. Ancak, taslak aşamasında maddelerin uzmanlar tarafından değerlendirilme kriterleri aşağıdadır:

• “hedeflenen yapıyı ölçüyor”
• “madde yapı ile ilişkili, ancak gereksiz”
• “madde hedeflenen yapıyı ölçmez”