Çevre Tutum Testi

Özet

Çevre Tutum Testi (ÇTT), 1993 yılında C. Tosunoğlu tarafından çevre tutumlarının boyutlarını ve belirleyicilerini sistematik olarak incelemek amacıyla bir yüksek lisans tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışması olarak ortaya konmuştur. Bu ölçek, bireylerin çevreye yönelik bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimlerini ölçmeyi hedeflemektedir. Araştırma, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fen Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanmış olup, Türkiye bağlamında çevresel psikoloji alanına önemli bir katkı sağlamıştır.

ÇTT, çevresel koruma, kirlilik algısı ve sürdürülebilirlik konularına dair bireysel farklılıkları tespit etmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, çevresel tutumların çok boyutlu yapısı dikkate alınmış ve bu yapıyı temsil eden maddeler oluşturulmuştur. Ancak, bu girişte sunulan orijinal kaynak verilerinde ölçeğin spesifik geçerlik ve güvenirlik değerlerine dair detaylı sayısal bilgiler bulunmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevre, çevre tutumları, psikoloji, tutum ölçeği, ölçek geliştirme, yüksek lisans tezi, Tosunoğlu.

Yazarlar

C. Tosunoğlu

[quads id=5]

Amaç

Çevre Tutum Testi’nin temel amacı, bireylerin çevreye karşı sahip oldukları tutumların derinliğini ve kapsamını ölçmektir. Ölçek, özellikle bu tutumların altında yatan boyutları (örneğin, çevre bilinci, çevre sorumluluğu, çevre aktivizmi) belirlemeyi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda, bireylerin çevresel sorunlara karşı duyarlılık düzeyleri ve potansiyel çevresel davranışları arasındaki ilişki incelenmiştir.

Ölçek, aynı zamanda, çevresel tutumları etkileyen sosyo-demografik ve psikolojik faktörlerin belirlenmesine yönelik ampirik çalışmalar için güvenilir bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu bağlamda, çevresel eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede veya belirli popülasyonların çevreye karşı gösterdiği eğilimleri karşılaştırmada kullanılabilir.

Yapı

Çevre Tutum Testi, psikolojideki temel tutum kuramlarına dayanarak, bireylerin çevreye yönelik genel ve spesifik inançlarını, duygusal tepkilerini ve davranışsal niyetlerini kapsayan karmaşık bir yapıyı ölçmektedir. Genel olarak, tutum yapısı üç ana bileşenden oluşur: bilişsel (bilgi ve inançlar), duyuşsal (duygular ve değerlendirmeler) ve davranışsal (eylem niyetleri).

Tosunoğlu’nun çalışması, çevresel tutumların yalnızca genel bir sevgi veya ilgi düzeyinden ibaret olmadığını, aynı zamanda spesifik çevresel sorunlara (kirlilik, kaynak tüketimi vb.) yönelik farklılaşmış tepkileri içerdiğini varsaymıştır. Ölçeğin maddeleri muhtemelen bu farklı alt boyutları yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Orijinal kaynak verilerinde Çevre Tutum Testi’ne ait spesifik geçerlik kanıtları (içerik geçerliği, yapı geçerliği, ölçüt geçerliği gibi) belirtilmemiştir (-). Ancak, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen ölçek olduğu için, Tosunoğlu (1993) çalışmasında mutlaka geçerlik analizleri yürütmüştür. Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında, uzman görüşleri alınarak içerik geçerliği sağlanır ve psikometrik özellikleri belirlemek amacıyla yapı geçerliği için faktör analizi uygulanır.

Yapı geçerliğinin incelenmesi, ölçeğin gerçekten de çevresel tutumların öngörülen boyutlarını ölçüp ölçmediğini kanıtlamak için kritik öneme sahiptir. Bu analizlerin sonuçları büyük olasılıkla tezin sonuç bölümünde detaylıca sunulmuştur.

Güvenirlik

Orijinal kaynak verilerinde Çevre Tutum Testi’ne ait güvenirlik bilgileri (-) olarak listelenmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Bir ölçek geliştirme çalışmasında, genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılır.

ÇTT’nin geliştirildiği tezde, maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren iç tutarlılık katsayısının hesaplanmış olması beklenir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçebildiğini gösterir ve elde edilen sonuçların rastgele hatalardan arınmış olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Tosunoğlu’nun tez başlığı “Çevresel Tutumların Boyutları ve Belirleyicileri Üzerine Bir Çalışma” olduğundan, ölçeğin altında yatan boyutları keşfetmek için Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – Açımlayıcı Faktör Analizi) kullanıldığı güçlü bir şekilde varsayılmaktadır. Bu analiz, başlangıçta oluşturulan çok sayıda maddenin, daha az sayıda anlamlı alt boyutta (faktörde) gruplanıp gruplanmadığını belirlemek için kullanılır.

Faktör analizi sonuçları, Çevre Tutum Testi’nin kaç farklı çevresel tutum boyutunu ölçtüğünü ve bu boyutların hangi maddelerden oluştuğunu netleştirir. Bu boyutlar, çevresel tutumların teorik çerçevesini ampirik olarak desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Orijinal tezde belirtilen derecelendirme bilgisi (-) eksik olsa da, tutum ölçekleri genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (örneğin, 5’li veya 7’li derecelendirme: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Muhtemelen üniversite öğrencileri (Yüksek lisans tezlerinin örneklem tercihi göz önüne alınarak tahmin edilmiştir).

Age Group: Genç yetişkinler (18-30 yaş aralığı).

Population Details: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) öğrencileri veya Ankara’da ikamet eden bir örneklem grubu.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği yöntemi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevresel psikoloji, tutum ölçümü, ODTÜ, 1993, faktör yapısı, güvenirlik katsayısı, çevresel sorumluluk.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye (1993 yılı tezi için).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle tezin yayımlandığı kurum (ODTÜ) ve yazarın izni gereklidir.

Ücret: Ticari bir ücret bilgisi bulunmamaktadır.

Test Yılı: 1993

Kaynaklar

• Tosunoğlu, C. (1993). A study on the dimensions and determinants of environmental attitudes (Master’s thesis). Middle East Technical University Graduate School of Natural and Applied Sciences, Ankara.

[quads id=5]

Çevre Tutum Testi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Orijinal kaynak verilerinde Çevre Tutum Testi’nin maddeleri bulunmamaktadır. Maddeler, ilgili yüksek lisans tezinin ekler bölümünde yer almaktadır.