Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği

Özet

Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği, öğretmen adaylarının sürdürülebilir çevre eğitimine yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Afacan ve Demirci Güler (2011) tarafından 5’li Likert tipi bir yapı kullanılarak geliştirilmiştir. Ölçek, çevresel sorumluluk, politik bilinç, gönüllülük ve doğa sevgisi gibi alt boyutları kapsayan, 30 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşan nihai bir yapıya sahiptir. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin öğretmen adayları popülasyonunda kullanılmak üzere yüksek derecede uygun olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilir çevre eğitimi, tutum ölçeği, öğretmen adayları, çevresel tutum, psikometri, çevre bilinci

Yazarlar

Ömer Afacan, Mutlu Pınar Demirci Güler

Amaç

Bu ölçek geliştirme çalışmasının temel amacı, öğretmen adaylarının sürdürülebilir çevre eğitimine yönelik sahip oldukları tutumları geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçebilecek standart bir araç oluşturmaktır. Ölçek, özellikle eğitim fakültelerinde öğrenim gören ve gelecekte çevre bilincini öğrencilerine aktaracak olan bireylerin mevcut tutum düzeylerini belirlemeye odaklanmıştır. Bu sayede, eğitim programlarının ve müfredatın çevre eğitimi hedeflerine ulaşma derecesi hakkında önemli veriler elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği, bireylerin çevreye ve sürdürülebilirlik ilkelerine yönelik duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini değerlendiren bir tutum ölçeği olarak tasarlanmıştır. Ölçek, çevre dostu davranışları, çevresel konulara karşı duyarlılığı ve sürdürülebilirlik kapsamındaki görevlere gönüllü katılımı içeren geniş bir yelpazede tutumları ölçmektedir. Nihai ölçek, 30 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler toplamda 6 farklı alt boyutu temsil etmektedir. Bu alt boyutlar, bireylerin çevreye yönelik sorumluluk algısını ve aktif katılım düzeylerini derinlemesine incelemeyi mümkün kılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında hem kapsam geçerliliği hem de yapı geçerliliği incelenmiştir. Kapsam geçerliliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış ve maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiği değerlendirilmiştir. Yapı geçerliliği analizi için ise, öncelikle madde-toplam korelasyon değerlerine bakılmıştır. Başlangıçta 67 maddeden oluşan taslak ölçekte, her bir maddenin madde-toplam korelasyon değeri 0.068 ile 0.586 arasında değişmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, madde-toplam korelasyon değeri 0.40’tan küçük olan 36 madde ölçekten çıkarılmıştır. Bu eleme süreci sonrasında ölçek, yapısal bütünlüğünü koruyacak şekilde 31 maddeye indirilmiştir (Nihai ölçek 30 madde olarak belirtilmiştir). Bu süreç, ölçeğin iç tutarlılığını ve yapısal geçerliliğini güçlendirmeye hizmet etmiştir. Ölçek, Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde farklı anabilim dallarından (Fen Bilgisi, Sınıf ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği) 400 öğretmen adayı üzerinde pilot çalışma ile uygulanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, özellikle faktör analizi öncesinde verilerin uygunluğunu değerlendirmek amacıyla Kaiser-Mayer-Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett Testi kullanılarak yapılmıştır. Genel kabul gören psikometrik standartlara göre, KMO katsayısının 0.60’tan yüksek ve Bartlett Testi’nin anlamlı çıkması, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir.

Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği için hesaplanan KMO katsayısı değeri 0.893 olarak bulunmuştur. Bu değer, Kaiser’in sınıflandırmasına göre (0.90 üzerindeki değerler mükemmel kabul edilir), ölçeğin faktör analizine uygunluğunun mükemmele oldukça yakın olduğunu kanıtlamaktadır. Bu yüksek KMO değeri, ölçeğin maddelerinin ortak faktörleri ölçme yeterliliğinin yüksek olduğunu ve ölçeğin güvenirliğinin güçlü olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, yapısal geçerliliğini belirlemek amacıyla faktör analizine tabi tutulmuştur. Faktör analizine başlanmadan önce, KMO değeri 0.893 ve Bartlett Testi sonuçları (kaynakta anlamlı olduğu belirtilmiştir) verilerin analize uygunluğunu doğrulamıştır. Nihai olarak ölçek, 30 maddeden ve bu maddeleri gruplayan 6 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, sürdürülebilir çevre eğitimine yönelik tutumun çok boyutlu yapısını ortaya koymaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Öğretmen Adayları)

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Fen Bilgisi Öğretmenliği, Sınıf Öğretmenliği ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Ana Bilim Dallarında öğrenim gören 400 öğretmen adayı.

Test Metodolojisi: Ölçek, olumlu ve olumsuz maddelerden oluşmaktadır. Puanlama 5’ten 1’e veya 1’den 5’e doğru ters çevrilerek yapılmaktadır. Olumlu maddeler için: “kesinlikle katılıyorum” (5) ile “kesinlikle katılmıyorum” (1) arasında; olumsuz maddeler için ise bu puanlama tersine çevrilmiştir. Veriler SPSS 15 Paket Programı kullanılarak analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevre tutumu, sürdürülebilirlik, ölçek geliştirme, KMO katsayısı, öğretmen eğitimi, psikometrik özellikler

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiştir

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım ve izin koşulları için sorumlu yazar Mutlu Pınar Demirci Güler ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Geliştirme Yılı: 2011

Ölçek Kaynağına Bağlantı: Orijinal bildiriye aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: iconte.org

PDF İndirme Bağlantısı: Ölçeğin PDF formatındaki orijinal dokümanı buradadır: surdurulebilir-cevre-egitimi-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Afacan, Ö. ve Demirci Güler, P. M. (2011). Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Kapsamında Tutum Ölçeği geliştirme çalışması. 2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications 27-29 April, Antalya, Turkiye.
• Büyüköztürk, Ş. (2003). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık. (Güvenirlik bölümünde dolaylı referans)
• Ekici, G. (2002). Çevre Eğitiminde Yeni Yaklaşımlar ve Öğretmen Eğitimi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 35(1-2), 64. (Güvenirlik bölümünde dolaylı referans)
• Afacan ve Aydoğdu (2006). (Güvenirlik bölümünde dolaylı referans)

Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Sokakta aç dolaşan hayvanları beslerim
• Oy verirken politikacıların çevreye yönelik düşünceleri benim için önemlidir.
• Çevresel organizasyonlara para bağışlarım.
• Bitki ve hayvan türlerini korumak için bir çevre vakfına üye olmak beni mutlu eder.
• Çevre bilincinin oluşması için bizlere düşecek görevleri gönüllü olarak yerine getiririm