Çevre Sorunları Tutum Ölçeği Geliştirme

Özet

Çevre Sorunları Tutum Ölçeği (ÇSTÖ), ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş, 20 maddeden oluşan bir psikometrik araçtır. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışmasını içermektedir. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin mükemmel uyum sergilediğini göstermiş olup, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemektedir. Bu ölçek, öğrencilerin çevreye karşı olan duyuşsal ve bilişsel eğilimlerini 5’li Likert ölçeği formatında değerlendirmektedir.

Ölçek, Onur Özdemir tarafından 2016 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir ve Türkiye’deki ilköğretim öğrencileri üzerinde yapılan araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. ÇSTÖ, eğitim psikolojisi ve çevre eğitimi alanında, öğrencilerin çevre bilinci düzeylerini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevre sorunları, tutum, psikometrik ölçek geliştirme, doğrulayıcı faktör analizi, ilköğretim, Likert ölçeği.

Yazarlar

Onur ÖZDEMİR

Amaç

Çevre Sorunları Tutum Ölçeği’nin temel amacı, ilköğretim ikinci kademede (ortaokul) öğrenim gören öğrencilerin çevre sorunlarına yönelik tutumlarını, eğilimlerini ve duyarlılık düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek standart bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, öğrencilerin çevre kirliliği, doğal kaynakların korunması ve çevresel sorumluluk gibi konulardaki olumlu veya olumsuz görüşlerini nicel olarak belirlemeyi hedefler.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere, öğrencilerin çevre bilinci eğitiminin etkinliğini değerlendirmede kullanılabilecek, yapısal olarak sağlam bir ölçüm aracı sunmaktadır. Elde edilen veriler, çevre eğitimi müfredatlarının geliştirilmesi ve öğrencilerin çevresel davranışlarını teşvik etmeye yönelik pedagojik stratejilerin belirlenmesi için temel oluşturur.

Yapı (Construct)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, öğrencilerin “Çevre Sorunlarına Yönelik Tutumu”dur (Environmental Attitude). Bu yapı, bireyin çevre sorunlarına ilişkin sahip olduğu değerlendirici inançları, duygusal tepkileri ve davranışsal eğilimleri kapsayan çok boyutlu bir psikolojik eğilimi ifade eder. Tutum, genellikle üç bileşen üzerinden incelenir: bilişsel (bilgi ve inançlar), duyuşsal (duygular ve hisler) ve davranışsal (eyleme geçme eğilimi).

ÇSTÖ, öğrencilerin çevre kirliliğine karşı duyarlılıklarını, çevreyi koruma eylemlerine katılma isteklerini ve çevre sorunlarının ciddiyetine dair farkındalıklarını ölçen maddeler içermektedir. Bu yapı, öğrencilerin günlük yaşamdaki çevresel eylemlerini tahmin etme potansiyeline sahip önemli bir değişkendir.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, teorik model ile gözlenen veriler arasındaki uyumun oldukça yüksek olduğunu göstermektedir.

Elde edilen uyum iyiliği indeksleri aşağıdaki gibidir:

• χ²/df (Ki-Kare/Serbestlik Derecesi): 1,61. Bu değerin 3’ün altında olması, modelin iyi uyuma sahip olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.
• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması): 0,044. Bu değerin 0,05’in altında olması, mükemmel uyumu işaret eder.
• GFI (İyilik Uyum İndeksi): 0,92.
• AGFI (Ayarlanmış İyilik Uyum İndeksi): 0,90.
• SRMR (Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı): 0,063.
• Diğer Uyum İndeksleri: NFI (0,87), IFI (0,89), NNFI (0,87) ve CFI (0,89) değerleri, modelin kabul edilebilir veya iyi düzeyde uyum sağladığını göstermektedir. Özellikle CFI ve GFI değerlerinin 0,90’a yakın veya üzerinde olması, ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu kanıtlar.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) kaynak içerikte doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme çalışmalarında elde edilen güçlü yapısal geçerlik (DFA sonuçları) ve tutarlı faktör yükleri, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğüne dair önemli bir kanıt sunmaktadır.

Bir ölçeğin yapısal bütünlüğünün Doğrulayıcı Faktör Analizi ile kanıtlanmış olması, iç tutarlılık güvenilirliğinin de yüksek olması beklentisini beraberinde getirir. İlerideki çalışmalarda, bu ölçeğin test-tekrar test güvenilirliği ve iç tutarlılık katsayılarının (Alfa) raporlanması, psikometrik özelliklerini daha da pekiştirecektir.

Faktör Analizi

Çevre Sorunları Tutum Ölçeği’nin yapısal modeli, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA, ölçeğin maddelerinin tek bir faktör altında mı toplandığını yoksa çok faktörlü bir yapıyı mı temsil ettiğini doğrulamak için kullanılmıştır (kaynakta faktör sayısı belirtilmemiş olsa da, uyum iyiliği tek bir modelin test edildiğini gösterir).

DFA sonuçları, modelin veriye mükemmel bir şekilde uyduğunu kanıtlayan istatistiksel değerler sunmuştur. Özellikle χ²/df oranının 1,61 gibi düşük bir değerde ve RMSEA’nın 0,05 eşiğinin altında (0,044) bulunması, ölçeğin yapısal modelinin güçlü olduğunu ve teorik olarak beklenen yapıyı temsil ettiğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı başarıyla ölçtüğünü doğrular.

Araç (Instrument)

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir tutum ölçeği geliştirme çalışması)

Format: Öz bildirime dayalı, 20 maddelik anket formatı.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim İkinci Kademe Öğrencileri (Ortaokul)

Yaş Grubu: Tipik olarak 10-14 yaş aralığı (5. sınıftan 8. sınıfa kadar).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilköğretim ikinci kademe öğrencileri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği derecelendirme sistemi kullanılmıştır:

• Kesinlikle Katılıyorum: 5
• Kısmen Katılıyorum: 4
• Kararsızım: 3
• Katılmıyorum: 2
• Kesinlikle Katılmıyorum: 1

Anahtar Kelimeler

Çevresel tutum, ölçek geliştirme, psikometri, yapısal eşitlik modellemesi, model uyumu, Necmettin Erbakan Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya (Yüksek Lisans Tezi Bağlantılı).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Onur Özdemir’in 2016 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarın izni gerekmektedir. İletişim bilgileri mevcuttur. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif ücretleri hakkında bilgi yazar ile doğrudan iletişim kurularak öğrenilmelidir.

Referanslar

1. Özdemir, O. (2016). İlköğretim ikinci kademede Çevre Sorunları Tutum Ölçeği geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
2. Tez, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: cevre-sorunlari-tutum-olcegi-gelistirme-toad.pdf

Çevre Sorunları Tutum Ölçeği Geliştirme Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek toplam 20 maddeden oluşmaktadır.

Örnek bir madde: Çevre kirliliğine neden olan insanları her zaman uyarırım.