Çevre Eğitimi Öz-yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

Çevre Eğitimi Öz-yeterlik Algısı Ölçeği, öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının çevre eğitimi konularını öğretme ve bu alandaki bilgi ve becerilerini yönetme konusundaki algılanan yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Özdemir, Aydın ve Akar-Vural (2009) tarafından geliştirilen bu ölçek, bireylerin çevresel konularda kendilerini ne kadar yetkin, sorumlu ve yönlendirici hissettiklerini değerlendirmektedir. Ölçek, toplamda 15 maddeden ve dört farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan güvenilirlik analizleri, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde tutarlı olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevre Eğitimi, Öz-yeterlik, Öz-yeterlik Algısı, Öğretmen Yetkinliği, Psikometrik Ölçek, Likert Ölçeği, Cronbach Alfa

Yazarlar

Özdemir, A., Aydın, N., Akar-Vural, R.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin veya öğretmen adaylarının çevre eğitimi alanındaki kişisel öz-yeterlik inançlarını belirlemektir. Bu inançlar, öğretmenlerin sınıf ortamında çevre bilincini artırma, öğrencileri çevresel sorunlara karşı duyarlı kılma ve bilimsel bilgileri aktarma kapasitelerine dair algılarını yansıtır. Ölçek, eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede ve öğretmen yeterliliklerini geliştirmeye yönelik müdahaleleri planlamada önemli bir tanı aracı olarak hizmet vermektedir.

Özellikle, ölçek bireylerin çevre konularına ilişkin akademik bilgilerini kullanabilme, öğrenci başarısından duydukları sorumluluk, öğretim yöntemlerindeki yetkinlikleri ve öğrencilerin çevresel ilgilerini çekebilme becerilerini ayrı ayrı değerlendirmeyi hedefler.

Yapı

Çevre Eğitimi Öz-yeterlik Algısı Ölçeği, öz-yeterlik teorisi çerçevesinde geliştirilmiştir ve bireyin çevresel pedagojiye yönelik yeterlilik algısını dört temel boyutta ölçmektedir. Bu dört boyut, öğretmenin rolünün farklı yönlerini kapsamaktadır:

• Akademik Yetkinlik Algısı: Çevresel konulara dair bilimsel bilgiye sahip olma ve bu bilgiyi doğru bir şekilde açıklayabilme inancı.
• Sorumluluk Algısı: Öğrencilerin çevresel konulardaki öğrenme çıktıları ve başarılarından kendini sorumlu hissetme derecesi.
• Öğretici Yetkinlik Algısı: Etkili çevre eğitimi verebilme ve öğrencileri küresel çevre olaylarını bilinçli takip etme yeteneğiyle donatma inancı.
• Yönlendirebilme Algısı: Öğrencilerin çevresel konulara olan ilgisini başarılı bir şekilde çekebilme ve onları motive edebilme becerisi algısı.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında (Özdemir et al., 2009), yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Ölçeğin 4 alt boyutta toplanan yapısı, çevre eğitimi öz-yeterliği yapısının çok boyutlu olduğunu desteklemektedir.

Her ne kadar kaynakta spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, uyum geçerliği veya ayırt edici geçerlik) belirtilmemiş olsa da, geliştirme sürecinin içeriği ve yapıyı doğrulama adımlarını içerdiği kabul edilmektedir. Ölçeğin maddelerinin ilgili literatür temel alınarak hazırlanması ve uzman görüşüne sunulmasıyla içerik geçerliğinin sağlandığı düşünülmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Genel ölçek için elde edilen Cronbach Alfa katsayısı 0.76’dır. Bu değer, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir düzeyde iyi bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.

Alt boyutların güvenilirlik katsayıları ise şöyledir:

• Akademik Yetkinlik Algısı: 0.79
• Sorumluluk Algısı: 0.86
• Öğretici Yetkinlik Algısı: 0.74
• Yönlendirebilme Algısı: 0.68

Özellikle Sorumluluk Algısı alt boyutunun (0.86) yüksek tutarlılık gösterdiği gözlemlenmektedir. Yönlendirebilme Algısı alt boyutunun katsayısı (0.68) ise alt sınırda olup, yine de kabul edilebilir düzeyde tutarlılık sağlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 15 madde ve 4 alt boyuttan oluşan bir yapı sergilemektedir. Bu yapı, ölçek geliştirme aşamasında uygulanan faktör analizi sonucunda elde edilmiştir. Analiz, çevre eğitimi öz-yeterliğinin tek bir genel faktör yerine, birbirinden bağımsız ancak ilişkili dört temel yeterlilik alanından oluştuğunu ortaya koymuştur.

Faktör yapısı, öğretmenlerin çevre eğitimindeki yeterlilik algılarının sadece bilgi düzeyinde değil; aynı zamanda pedagojik uygulamalar, öğrenci motivasyonu ve mesleki sorumluluk gibi farklı bilişsel ve duyuşsal alanlara yayıldığını göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Çevre eğitimi dersleri alan veya çevre eğitimini uygulama potansiyeline sahip eğitim fakültesi öğrencileri (öğretmen adayları) veya görev yapan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim (Self-report)

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Adayı, Öz-yeterlik, Çevresel Bilinç, Sorumluluk Algısı, Akademik Yetkinlik, Pedagojik Yeterlilik, Dokuz Eylül Üniversitesi

[quads id=5]

Yazarlar (Detaylı Bilgi)

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Prof. Dr. Adem Özdemir)

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Özdemir, Aydın ve Akar-Vural tarafından 2009 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve bilimsel araştırmalarda kullanımı için yazar/yazarlardan izin alınması tavsiye edilmektedir. Ticari kullanım veya ücret bilgisi mevcut değildir.

Referanslar

Özdemir, A., Aydın, N. ve Akar-Vural, R. (2009). Çevre eğitimi öz-yeterlik algısı üzerine bir ölçek geliştirme çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 26, 1-8.

Makalenin orijinal bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: cevre-egitimi-oz-yeterlik-algisi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Çevre Eğitimi Öz-yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

Ölçek 4 alt boyut ve toplam 15 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve temsili maddeleri aşağıda sunulmuştur:

• Akademik Yetkinlik Algısı (6 m): Çevre ile ilgili soruları bilimsel boyutta cevaplayabileceğim inancındayım.
• Sorumluluk Algısı (3 m): Öğrencilerin çevre konularındaki başarılarından sınıf öğretmeni sorumludur.
• Öğretici Yetkinlik Algısı (3 m): Vereceğim çevre eğitiminden sonra öğrencilerim dünyadaki çevre olaylarını bilinçli bir şekilde takip edebilir.
• Yönlendirebilme Algısı (3 m): Çevre konularına karşı öğrencinin ilgisinin nasıl çekileceğini bilmiyorum.