Çevre Duyarlılığı Ölçeği

Özet

Çevre Duyarlılığı Ölçeği (ÇDÖ), O. Özdemir tarafından 1998 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikolojik ölçek aracıdır. Bu ölçek, bireylerin doğal çevreye yönelik farkındalık, endişe ve sorumluluk duygularını ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilme amacı, özellikle yazınsal türlerin (öykü) bireylerin çevre duyarlılığı düzeyleri üzerindeki potansiyel etkisini incelemeye hizmet etmektir. Ölçek, çevresel konulara karşı gösterilen bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri kapsamaktadır.

Ölçeğin orijinal çalışması, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde tamamlanmıştır. Kaynak verilerde spesifik geçerlik ve güvenirlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, geliştirme sürecinin akademik standartlara uygun olarak yürütüldüğü varsayılmaktadır. Bu ölçek, çevre eğitimi ve çevre psikolojisi alanlarında bireylerin çevresel tutumlarını değerlendirmek için temel bir araç olarak potansiyel taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevre duyarlılığı, çevresel tutum, ölçek geliştirme, çevre psikolojisi, yazınsal etki, Ankara Üniversitesi.

Yazarlar

Özdemir, O.

Amaç

Çevre Duyarlılığı Ölçeği’nin temel amacı, deneklerin doğal çevreye karşı geliştirdikleri duygusal tepkileri, bilişsel farkındalık düzeylerini ve çevreci davranışlara yönelik eğilimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, bireylerin çevre sorunlarına ne ölçüde hassasiyet gösterdiğini ve bu sorunlara çözüm bulma konusunda ne kadar motive olduğunu belirlemeyi hedefler.

Özdemir (1998) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin spesifik olarak yazınsal metinlerin (öykü türü) okuyucuların çevresel hassasiyetini artırıp artırmadığını test etmek için bir ön test ve son test aracı olarak kullanılması amaçlanmıştır. Bu bağlamda, ölçek sadece bir değerlendirme aracı değil, aynı zamanda eğitimsel müdahalelerin etkisini ölçen bir çıktı değişkeni görevi de üstlenmiştir.

Yapı

Çevre Duyarlılığı Ölçeği, psikolojik literatürde çevre bilinci ve tutumlarının temelini oluşturan çevre duyarlılığı yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir:

• Bilişsel Bileşen: Çevresel sorunlar ve ekolojik ilkeler hakkındaki bilgi ve farkındalık düzeyi.
• Duyuşsal (Afektif) Bileşen: Çevreye yönelik sevgi, saygı, endişe ve sorumluluk gibi duygusal tepkiler.
• Davranışsal Eğilim Bileşeni: Çevre koruma eylemlerine katılma veya bu eylemleri destekleme isteği ve niyeti.

Ölçek, muhtemelen bu çok boyutlu yapıyı yansıtan maddeler içermektedir. Bireyin çevresel sorunları kişisel bir mesele olarak algılama derecesi, ölçeğin merkezinde yer alan temel yapıdır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak verilerinde spesifik geçerlik istatistiklerine (“-“) yer verilmemiştir. Ancak, bir yüksek lisans tezi çalışması bağlamında, ölçeğin geçerliğinin sağlanması için aşağıdaki adımların atıldığı varsayılabilir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen çevre duyarlılığı yapısının tüm yönlerini temsil edip etmediği, genellikle uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek için faktör analizi gibi istatistiksel yöntemler kullanılmış olmalıdır.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik (Criterion-Related Validity): ÇDÖ puanlarının, daha önce geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış benzer çevresel tutum ölçekleri (uyum geçerliği) veya çevreci davranışlar (yordama geçerliği) ile ilişkisi incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik katsayısı bilgisi (“-“) bulunmamaktadır. Ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak, Çevre Duyarlılığı Ölçeği’nin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için aşağıdaki güvenirlik yöntemlerinin kullanıldığı düşünülmektedir:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Yüksek bir Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için, aynı denek grubuna belirli bir aralıkla iki kez uygulanması ve sonuçların korelasyonunun incelenmesi.
• İki Yarı Güvenirlik (Split-Half Reliability): Ölçeğin iki rastgele yarıya bölünerek bu yarım puanlar arasındaki korelasyonun hesaplanması.

Faktör Analizi

Çevre Duyarlılığı Ölçeği, “Geliştirme” aşamasında bir araç olduğu için, ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) yöntemlerinin kullanıldığı güçlü bir olasılıktır. Bu analiz, ölçekteki maddelerin hangi temel boyutlar altında toplandığını ortaya çıkarmayı amaçlar.

Beklenen sonuç, ÇDÖ’nün sadece tek bir genel çevre duyarlılığı faktöründen ziyade, bilişsel farkındalık, duyuşsal endişe ve davranışsal niyet gibi alt faktörlerden oluşan çok boyutlu bir yapıyı desteklemesidir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olup olmadığını istatistiksel olarak doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Tutum ve Duyarlılık Ölçeği)

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi “-” olarak belirtilmiştir, ancak bu tür ölçekler genellikle 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yüksek lisans tezi bağlamında, genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (18+).

Popülasyon Detayları: Özdemir (1998) çalışmasının örneklemi, tez içeriğinde detaylandırılmıştır. Ölçek, yazınsal bir türün etkisini incelediği için okur-yazar ve eğitimli bir grubu hedeflemiş olabilir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt-kalem testi (1998 yılı koşulları göz önüne alındığında). Bireylerin çevresel ifadelere ne kadar katılıp katılmadığını derecelendirmesi istenir.

Anahtar Kelimeler

Çevre eğitimi, çevresel tutumlar, faktör analizi, Likert ölçeği, yüksek lisans tezi, çevre etiği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor (1998 tarihli çalışma)

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (1998)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme yılı 1998’dir. Bu ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirildiği için, ticari bir ücretlendirmeye tabi değildir. Ancak, ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların, telif hakları ve akademik etik kurallar gereği, yazar O. Özdemir’den veya Ankara Üniversitesi’nden izin alması gerekmektedir.

Ölçeğin referans tezi YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır. İlgili bağlantı aşağıdadır.

Kaynaklar

Özdemir, O. (1998). Yazınsal bir tür olarak öykünün çevre duyarlılığına etkisi (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Tez Merkezi Linki: tez.yok.gov.tr

Orijinal PDF dosyası bilgisi mevcut değildir.

Çevre Duyarlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta Çevre Duyarlılığı Ölçeği’nin maddeleri veya madde sayısı belirtilmemiştir. Maddeler, Özdemir (1998) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin eklerinde bulunmaktadır ve bu nedenle burada listelenememektedir.