Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği

Özet

Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği (ÇTÖ), ortaokul öğrencilerinin çevre eğitimine yönelik genel tutumlarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla Hüseyin Artun ve Tuğba Özsevgeç (2015) tarafından geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Geliştirme tipi bir ölçek olan ÇTÖ, bireylerin çevresel konulara ilişkin algılarını, duygusal tepkilerini ve davranışsal eğilimlerini ölçmeyi hedefler.

Ölçek, toplam 27 maddeden ve beş farklı faktörden oluşmaktadır. Uygulama, 5’li Likert Ölçeği formatında (1= kesinlikle katılmıyorum, 5= kesinlikle katılıyorum) yapılmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar sonucunda ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .91 olarak belirlenmiş olup, yapı geçerliği açımlayıcı faktör analizi ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevre Eğitimi, Çevresel Tutum, Ortaokul Öğrencileri, Geçerlik, Güvenirlik, Çevre Sorunları, Faktör Analizi.

Yazarlar

Hüseyin Artun, Tuğba Özsevgeç

Amaç

Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği’nin (ÇTÖ) temel amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin çevre eğitimine ve çevresel konulara yönelik mevcut <a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Tutumlarının derecesini ve yapısını güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Bu ölçek, öğrencilerin çevre bilinci, sorumluluk algısı ve çevreyi koruma eylemlerine olan eğilimlerini objektif verilerle ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Elde edilen veriler, eğitim alanında çalışan araştırmacılar ve eğitim programı geliştiricileri için kritik öneme sahiptir. ÇTÖ sonuçları, mevcut çevre eğitimi müfredatlarının etkililiğini değerlendirmeye, öğrencilerin hangi çevresel alt boyutlarda güçlü veya zayıf tutumlara sahip olduğunu tespit etmeye ve böylece hedefe yönelik eğitim stratejileri oluşturmaya olanak tanır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği, çevre eğitimine yönelik çok boyutlu bir tutum yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin çevresel konulara dair inançlarını, duygusal tepkilerini ve potansiyel davranışsal niyetlerini içeren psikolojik eğilimleri kapsamaktadır. Ölçek, çevresel tutumu beş ana alt boyuta ayırarak detaylı bir analiz sunar.

Ölçeğin yapısal bileşenleri ve ölçülen alt boyutlar şunlardır:

• Çevreyi Koruma: Bireyin çevrenin sürdürülebilirliği için gösterdiği aktif çaba ve sorumluluk alma isteği.
• Çevre Atıkları: Atık yönetimi, geri dönüşüm ve tüketim alışkanlıklarına yönelik bilinçli yaklaşımlar.
• Çevre Sorunları: Küresel ısınma, kirlilik ve biyoçeşitlilik kaybı gibi büyük çevresel problemlere karşı duyarlılık ve endişe düzeyi.
• Çevre Olayları: Doğal felaketler, ekolojik değişimler ve çevresel olaylara karşı farkındalık ve bilgi düzeyi.
• İnsan Faktörleri: İnsanların doğa üzerindeki olumsuz etkilerine dair farkındalık ve bu etkileri azaltmaya yönelik sorumluluk hissi.

Geçerlik

Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları iki temel alanda gerçekleştirilmiştir: kapsam geçerliği ve yapı geçerliği. Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen çevre eğitimi tutumu yapısını yeterince temsil edip etmediğini belirlemek için alan uzmanlarının görüşleri alınarak sağlanmıştır. Bu süreçte bir fen eğitimcisi, bir çevre eğitimcisi ve bir program geliştirme uzmanının değerlendirmeleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği ise, temel bileşenler yönteminin kullanıldığı açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile incelenmiştir. AFA sonuçlarına göre, ölçek maddelerinin belirlenen beş faktör altında toplandığı doğrulanmış ve bu faktörlerin, ölçekteki toplam varyansın %55.66’sını açıkladığı tespit edilmiştir. Bu oran, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle desteklendiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizi yapılmıştır. Geliştirilen Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği (ÇTÖ) için hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .91 olarak rapor edilmiştir. Psikometrik standartlara göre, .90 ve üzeri Cronbach Alfa değeri, ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde tutarlılık olduğunu ve ölçülen yapının son derece güvenilir bir biçimde yansıtıldığını göstermektedir. Bu bulgu, ölçeğin uygulamalarda tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere uygulanan açımlayıcı faktör analizi (Temel Bileşenler Analizi), 27 maddelik ölçeğin beş faktörlü bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu beş faktör, ölçeğin ölçtüğü çevre tutumu yapısının farklı yönlerini temsil etmektedir ve açıklanan toplam varyans oranı %55.66’dır.

Faktör analizinde belirlenen ve isimlendirilen alt boyutlar, ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının hangi bileşenlerden oluştuğunu göstermektedir. Bu faktörler şunlardır:

1. Çevreyi Koruma
2. Çevre Atıkları
3. Çevre Sorunları
4. Çevre Olayları
5. İnsan Faktörleri

Enstrüman (Ölçek Yapısı)

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir tutum ölçeği geliştirme çalışmasıdır).

Format: 27 madde ve beş faktörden oluşan, çok boyutlu tutum ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim alanında, ortaokul öğrencileri.

Yaş Grubu: Ortaokul seviyesindeki öğrenciler (Genellikle 10-14 yaş grubu).

Popülasyon Detayları: Ölçek, ortaokul öğrencilerinin çevre eğitimine yönelik tutumlarını değerlendirmek amacıyla spesifik olarak bu popülasyon üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme şu şekildedir: 1= kesinlikle katılmıyorum, 2= katılmıyorum, 3= kararsızım, 4= katılıyorum, 5= kesinlikle katılıyorum. Ölçekten alınan yüksek puanlar, çevre eğitimine yönelik daha olumlu ve güçlü bir tutumu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Çevresel Eğitim, Yapı Geçerliği, Cronbach Alfa, Çevresel Farkındalık, Ortaokul Öğrencisi.

Yazarlar (Detay)

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Hüseyin Artun)

Yazışma Adresi: Hüseyin Artun (Makalenin sorumlu yazarı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Hüseyin Artun) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda genellikle ücretsizdir, ancak kullanım öncesinde izin alınması tavsiye edilir.

Test Yılı: 2015 (Ölçeğin yayınlandığı yıl).

Kaynaklar

Artun, H. ve Özsevgeç, T. (2015). Ortaokul öğrencilerinin çevre eğitimine yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,12(1), 27-48.

Makalenin orijinal bağlantısı: efdergi.yyu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: cevre-egitimi-tutum-olcegi-toad.pdf

Çevre Eğitimi Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 27 madde ve beş faktörden oluşmaktadır.

• Çevreyi Koruma
• Çevre Atıkları
• Çevre Sorunları
• Çevre Olayları
• İnsan Faktörleri