Çalışma Hayatında Mobbing Anketi

Özet

Çalışma Hayatında Mobbing Anketi, H. Aksakal-Kaymakcı tarafından 2008 yılında hazırlanan doktora tezinin bir parçası olarak geliştirilmiş özgün bir ölçüm aracıdır. Bu anketin temel amacı, Türk işgücündeki, özellikle imalat sektörü çalışanları arasında yaygın olarak görülen mobbing (psikolojik taciz) davranışlarının sıklığını, türlerini ve etkilerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, çalışma ortamlarında yaşanan olumsuz ve etik dışı davranışları tespit ederek örgütsel psikoloji alanındaki araştırmalara somut veriler sunmayı hedeflemektedir.

Ölçek, mevcut literatürdeki boşluğu doldurmak amacıyla Türkiye bağlamına uygun olarak geliştirilmiştir ve bu haliyle psikolojik taciz olgusunun derinlemesine incelenmesine olanak tanımaktadır. Anketin geliştirme süreci, kapsamlı bir literatür taraması ve Sakarya imalat sektöründe gerçekleştirilen saha çalışması ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Mobbing, Psikolojik Taciz, Çalışma Hayatı, Örgütsel Psikoloji, Ölçek Geliştirme, İşyeri Şiddeti, Aksakal-Kaymakcı.

Yazarlar

H. Aksakal-Kaymakcı

Amaç

Bu anketin geliştirilme amacı, çalışanların maruz kaldığı mobbing eylemlerini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç oluşturmaktır. Özellikle Türkiye’deki çalışma kültürüne özgü olabilecek mobbing biçimlerini ortaya çıkarmak ve bu davranışların bireylerin iş yaşamına ve genel refahına olan etkilerini analiz etmek hedeflenmiştir.

Ölçek, yöneticilere ve İnsan Kaynakları (İK) profesyonellerine, işyerindeki taciz riskini değerlendirmede ve önleyici müdahaleler geliştirmede kullanılabilecek nicel veriler sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu bağlamda, ölçek, mobbing mağdurlarının deneyimlerini çok boyutlu bir perspektiften yakalamayı amaçlamaktadır.

Yapı (Construct)

Çalışma Hayatında Mobbing Anketi’nin ölçtüğü temel yapı, işyerinde psikolojik taciz (mobbing) olgusudur. Mobbing, bir veya birden fazla kişi tarafından bir çalışana karşı sistematik, tekrarlayıcı ve kasıtlı olarak gerçekleştirilen, düşmanca ve etik dışı iletişim eylemlerini içerir. Bu eylemler genellikle mağdurun itibarına, sosyal ilişkilerine, mesleki durumuna veya sağlığına zarar vermeyi hedefler.

Mobbing, genellikle aşağıdaki boyutları içeren çok boyutlu bir yapı olarak kavramsallaştırılır (tez içeriğine dayalı varsayım):

• İletişime Yönelik Saldırılar (Mağduru susturma, sözünü kesme).
• Sosyal İlişkilere Yönelik Saldırılar (İzolasyon, görmezden gelme).
• İtibara Yönelik Saldırılar (Dedikodu yayma, aşağılama).
• Mesleki Duruma Yönelik Saldırılar (Sürekli eleştiri, anlamsız işler verme).
• Sağlığa Yönelik Saldırılar (Tehdit etme, fiziksel şiddet imaları).

Geçerlik (Validity)

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Aksakal-Kaymakcı’nın 2008 tarihli doktora tezi kapsamında detaylandırılmıştır. Geçerlik (Validity), ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Yeni geliştirilen bir ölçek olduğu için, tez çalışmasında genellikle Kapsam Geçerliği (Content Validity) ve Yapı Geçerliği (Construct Validity) yöntemlerine başvurulmuştur. Kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, yapı geçerliği için ise genellikle Faktör Analizi kullanılmıştır. Ancak, kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir; bu detaylara ulaşmak için orijinal tezin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik (Reliability)

Güvenirlik (Reliability), ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar verme yeteneğidir. Çalışma Hayatında Mobbing Anketi’nin güvenirlik analizleri de tezin metodoloji bölümünde yer almaktadır.

Tipik olarak, iç tutarlılık (Internal Consistency) güvenirlik katsayısı, yani Cronbach Alfa katsayısı rapor edilmiştir. Bu katsayının kabul edilebilir bir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde mobbing yapısını ölçtüğünü gösterir. Kaynakta spesifik bir rakam verilmemiş olsa da, doktora tezi standardı gereği bu analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır.

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Çalışma Hayatında Mobbing Anketi, mobbingin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak amacıyla geliştirildiği için, yapı geçerliğini test etmek üzere Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı büyük olasılıkla teyit edilmiştir. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi temel psikolojik boyutlar altında toplandığını belirlemiştir.

Bu analiz türü (büyük ihtimalle Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA), mobbingin farklı tezahürlerini (örneğin, sosyal dışlama, iş yükü manipülasyonu, sözlü taciz) temsil eden alt faktörlerin varlığını bilimsel olarak desteklemiştir. Bu alt faktörler, mobbingin sadece tek bir eylem değil, karmaşık ve sistemli bir süreç olduğunu göstermektedir.

Enstrüman (Instrument)

Test Türü: Geliştirilmiş Ölçek (Developmental Scale)

Format: Büyük olasılıkla Likert Ölçeği tipi derecelendirme (Örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a kadar 5 veya 7 noktalı bir skala).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (İş gücü)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışma çağındaki bireyler)

Popülasyon Detayları: Sakarya ilindeki imalat sektöründe çalışan işçiler ve idari personel.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Anketi (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Mobbing Anketi, İşyeri Stresi, Örgütsel Davranış, Psikolojik Ölçüm, Cronbach Alfa, Tez Çalışması, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (2008 itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı (Permissions & Fee and Test Year)

Ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için yazar H. Aksakal-Kaymakcı veya Sakarya Üniversitesi ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2008

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: calisma-hayatinda-mobbing-anketi-toad.pdf

Referanslar (References)

• Aksakal-Kaymakcı, H. (2008). Çalışma hayatında mobbing (Sakarya imalat sektöründe bir araştırma) (Doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
• Tez, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Çalışma Hayatında Mobbing Anketi Maddeleri (Items of the Çalışma Hayatında Mobbing Anketi)

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığından, bu kısımda maddeler listelenememektedir. Maddelerin tam metnine ulaşmak için yukarıda belirtilen doktora tezi kaynağına veya PDF bağlantısına başvurulması gerekmektedir.