Çalışan Hesap Verebilirliği

Öz

Çalışan Hesap Verebilirliği Ölçeği, örgüt içinde çalışanların eylemlerini ve performans sonuçlarını ilgili paydaşlara açıklama ve haklı çıkarma yükümlülüğünü ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal olarak geliştirilmiş bir yapının Türk kültürüne ve diline uyarlanması çalışmasıdır. İlgili uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek, örgütsel psikometrik araştırmalarda kullanım için uygunluğunu kanıtlamayı hedeflemiştir. Ölçek, çalışanların algıladığı gözetim düzeyini, sonuçların değerlendirilme ciddiyetini ve performans sorumluluğunun kaçınılmazlığını değerlendiren 12 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çalışan Hesap Verebilirliği, Örgütsel Davranış, Ölçek Uyarlama, Psikometri, İş Performansı, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Yıkılmaz, İ., Sürücü, L.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çalışanların iş süreçleri ve sonuçları konusunda ne ölçüde hesap verebilir hissettiklerini, yani eylemleri nedeniyle ödüllendirilme veya cezalandırılma ihtimalini ne kadar algıladıklarını sistematik olarak ölçmektir. Bu özel çalışma, yurtdışı kaynaklı olan bu ölçeğin, Türkçeye uyarlanmasını, kültürel eşdeğerliğini sağlamasını ve Türk örneklemi üzerinde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini test etmeyi amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, özellikle Türk işgücü bağlamında hesap verebilirliğin örgütsel sonuçlar (örneğin, iş tatmini, performans ve etik davranış) üzerindeki etkilerini incelemek isteyen araştırmacılara sağlam bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, temel olarak Çalışan Hesap Verebilirliği (Employee Accountability) yapısını ölçmektedir. Hesap verebilirlik, bir bireyin veya grubun, bir otorite figürüne, paydaşlara veya daha geniş bir topluluğa karşı eylemlerini, kararlarını ve performans sonuçlarını açıklama ve gerekçelendirme yükümlülüğü olarak tanımlanır.

Ölçek maddeleri incelendiğinde, hesap verebilirlik yapısının üç ana boyutu içerdiği varsayılabilir: Gözetim ve İzlenme Algısı (Hata yaparsam yakalanırım, sürekli izlenirim), Sonuçların Değerlendirilmesi (Çalışmamın sonuçları titizlikle değerlendirilir) ve Cezalandırma/Ödüllendirme Algısı (İyi performans gösterirsem ödüllendirilirim, mazeret göstermeme izin verilmez). Bu yapının net bir şekilde ölçülmesi, örgütsel bağlılık ve performans yönetimi çalışmalarında kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi doğrudan verilmemiş olsa da, uyarlama çalışmaları doğası gereği kapsamlı geçerlik analizlerini içerir. Yıkılmaz ve Sürücü (2021) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğinin (muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi veya Açıklayıcı Faktör Analizi yoluyla) incelendiği varsayılmaktadır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısına uygunluğunu ve Türk kültürü bağlamında ölçtüğü kavramı ne ölçüde doğru temsil ettiğini göstermek için gerekli istatistiksel kanıtları sunmuştur. Detaylı geçerlik katsayıları ve faktör yükleri, orijinal makalede (DOI: 10.20491/isarder.2021.1304) mevcuttur.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi doğrudan verilmemiştir. Ancak, bir ölçeğin psikometrik uyarlaması sırasında, iç tutarlılık (Cronbach’s Alpha katsayısı) gibi güvenirlik analizlerinin yapılması zorunludur. Yıkılmaz ve Sürücü (2021) çalışmasında, ölçeğin maddelerinin tutarlı sonuçlar üretme yeteneğinin yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Ölçeğin güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Araştırmacılar, ölçeğin Türkçe formunun kabul edilebilir düzeyde veya üstünde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmişlerdir. Detaylı güvenirlik analizleri ve katsayıları için orijinal referans kaynağı incelenmelidir.

Faktör Analizi

Çalışan Hesap Verebilirliği Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının (muhtemelen tek boyutlu veya çok boyutlu) Türk örneklemi üzerinde korunup korunmadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, 12 maddelik ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını doğrulamıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir, böylece ölçeğin yapısal bütünlüğü kanıtlanmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama) ve Orijinal Dil (Bilinmiyor, ancak İngilizce olduğu varsayılmaktadır)

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Örgütlerde görev yapan bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkin işgücü

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli sektörlerde çalışan bireylerden oluşan örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 7’li Likert tipinde bir derecelendirme kullanır. Katılımcılar, her maddeye ilişkin görüşlerini “1: Kesinlikle Katılmıyorum” ile “7: Kesinlikle Katılıyorum” arasında değişen seçeneklerle belirtirler. Yüksek puanlar, çalışanın yüksek düzeyde hesap verebilirlik algısına sahip olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Hesap Verebilirlik, Örgüt, İşletme, Yönetim, Gözetim, Performans, Likert Ölçeği, Uyarlama Çalışması, Psikometri

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Lütfi Sürücü

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir (İlgili yazarın kurumsal adresi kullanılmalıdır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı araştırmalarda kullanılması için izinler, sorumlu yazar Lütfi Sürücü ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek alınmalıdır. Ölçeğin kullanım ücretine dair bilgi, iletişim yoluyla öğrenilebilir.

Kaynaklar

Yıkılmaz, İ., & Sürücü, L. (2021). Çalışan Hesap Verebilirliği Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 3003-3015. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1304

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: calisan-hesap-verebilirligi-toad.pdf

[quads id=5]

Çalışan Hesap Verebilirliği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Eğer bir hata yaparsam yakalanırım.
2. Örgütün politikalarına ve prosedürlerine uyup uymadığım hususunda sürekli izlenirim.
3. Örgüt dışındaki herhangi bir kişi işimde iyi olup olmadığımı söyleyebilir.
4. Hatalarım örgüt dışında kolayca tespit edilebilir.
5. Örgütün dışındaki insanlar iş performansımla ilgilenir.
6. Çalışmamın sonuçları titizlikle değerlendirilir.
7. İşe yönelik çabalarım titizlikle değerlendirilir.
8. Performansımı haklı çıkarmak için yalan beyanda bulunmam yanıma kar kalmaz.
9. Her zaman katı organizasyon politikalarına veya prosedürlerine uymam gerekir.
10. Örgütüm de bir suç veya başarısızlığın sorumluluğundan kaçınmak adına mazeret göstermeme izin verilmez.
11. İyi performans gösterirsem ödüllendirilirim.
12. Benim tarafımdan gösterilen iyi bir çaba eninde sonunda ödüllendirilir.