Yükseköğretim Kurumlarında Hesap Verebilirlik Ölçeği

Özet

Yükseköğretim Kurumlarında Hesap Verebilirlik Ölçeği, Didem Doğan ve Aydın Aypay tarafından 2016 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, yükseköğretim kurumlarında algılanan hesap verebilirlik düzeylerini ve bu kavramın kurumsal boyutlarını bilimsel olarak ölçmektir. Ölçek, yükseköğretim bağlamında hesap verebilirliğin çok boyutlu doğasını ortaya koyarak, yöneticilerin, akademik personelin ve diğer paydaşların kurumsal sorumluluklara dair algılarını değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini detaylı bir şekilde sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hesap Verebilirlik, Yükseköğretim, Kurumsal Yönetim, Ölçek Geliştirme, Eğitim Yönetimi, Hesap Verebilirlik Ölçeği, Türkiye.

Yazarlar

Doğan, D., Aypay, A.

Amaç

Ölçeğin geliştirilmesindeki birincil amaç, Türkiye’deki yükseköğretim kurumları özelinde, kurumsal hesap verebilirlik kavramını ampirik olarak ölçebilecek, geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış standart bir ölçme aracı ortaya koymaktır. Kurumların paydaşlarına karşı mali, akademik ve idari sorumluluklarını ne derece yerine getirdiğine dair sistematik veriler toplamak hedeflenmiştir.

Bu araç sayesinde, yükseköğretim sistemindeki reformların veya yönetimsel değişikliklerin hesap verebilirlik algısı üzerindeki etkileri izlenebilir, ayrıca kurumlar arası karşılaştırmalar yapmak ve zayıf kalan hesap verebilirlik boyutlarını tespit ederek iyileştirme çalışmaları başlatmak mümkün hale gelmektedir.

Yapı (Kavramsal Çerçeve)

Yükseköğretim Kurumlarında Hesap Verebilirlik Ölçeği, hesap verebilirliği geleneksel mali şeffaflık anlayışının ötesinde, çok boyutlu ve kapsamlı bir yapı olarak ele almaktadır. Ölçek, yükseköğretim kurumlarının temel işlevleri olan eğitim-öğretim, araştırma ve toplumsal katkı alanlarında sergilediği sorumlulukları ölçmeyi amaçlar.

Ölçek geliştirme sürecinde, hesap verebilirliğin farklı boyutları literatür taraması ve uzman görüşleri ile belirlenmiş; bu boyutlar genellikle Akademik Hesap Verebilirlik (eğitim kalitesi ve araştırma çıktısı), Yönetimsel Hesap Verebilirlik (idari süreçlerin etkinliği) ve Mali Hesap Verebilirlik (kaynakların şeffaf ve verimli kullanımı) gibi alt faktörler altında toplanmıştır. Bu yapı, yükseköğretim alanında hesap verebilirliğin kompleks doğasını yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde detaylıca raporlanmıştır (Doğan & Aypay, 2016). Ölçek, hem Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile madde havuzunun ilgili yapıları temsil etme yeterliliği) hem de Yapı Geçerliği (faktör analizi sonuçları) açısından incelenmiştir.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlarla uyumlu bir faktör yapısına sahip olduğu gösterilmiştir. DFA sonuçları, modelin iyi uyum indeksleri verdiğini ve ölçeğin kuramsal yapıyı başarıyla ölçtüğünü doğrulamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek üzere yapılmıştır. Temel güvenirlik kanıtı olarak, ölçeğin bütünü ve alt boyutları için İç Tutarlılık Katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanmıştır.

Doğan ve Aypay (2016) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının oldukça yüksek olduğu rapor edilmiştir (genellikle .80 üzerinde). Bu yüksek değerler, ölçek maddelerinin birbirleriyle uyumlu olduğunu ve aynı temel yapıyı (hesap verebilirliği) ölçmede başarılı olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışmalarının da yapılmış olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek için öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, hesap verebilirlik kavramının yükseköğretim bağlamında kaç temel boyuttan oluştuğunu saptamıştır. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Ardından, ölçeğin çok boyutlu yapısının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin özgün yapısının kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, TLI) ile doğrulandığını ve ölçeğin istikrarlı bir faktör yapısına sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: Beşli Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örn: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum). (Orijinal kaynakta belirtilmediği için standart bir Likert formatı varsayılmıştır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yükseköğretim Kurumlarında Görev Yapan Akademik ve İdari Personel.

Age Group: Yetişkin (18 yaş ve üstü).

Population Details: Türkiye genelindeki çeşitli üniversitelerde görev yapan personel örneklemi.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) anket formu.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Yönetimi, Kurumsal Sorumluluk, Yükseköğretim Kurumları, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik, Yönetim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Araştırma makalesinde belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Didem Doğan (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanan akademik makale ile bilim dünyasına sunulmuştur. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına yönelik izinler için sorumlu yazar Didem Doğan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazar onayı zorunludur. Ölçek, açık erişimli bir dergide yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yuksekogretim-kurumlarinda-hesap-verebilirlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Doğan, D., & Aypay, A. (2016). Scale of Accountability in Higher Education Institutions: A study of validity and reliability. Journal of Higher Education and Science, 6(3), 386-397. doi: 10.5961/jhes.2016.175

Ölçeğin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Doğan ve Aypay (2016) tarafından yayımlanan makaleye başvurunuz.