Ürün Satın Alma ve Atıkların Elden Çıkarılmasında Sosyal Sorumlu Davranış Ölçeği

Özet

Bu ölçek, bireylerin ürün satın alma süreçlerinde ve sonrasında ortaya çıkan atıkların elden çıkarılması aşamalarındaki sosyal sorumlu davranışlarını ölçmek amacıyla Türkiye bağlamına uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, tüketicilerin çevresel ve etik kaygıları temel alarak gösterdikleri eylemleri, tutumları ve tercihleri nicel olarak değerlendirmeyi hedefler. Orijinal yapısı yabancı literatürden alınmış olup, 2017 yılında Bozok Üniversitesi’nde yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında uyarlama çalışması yapılmıştır. Bu çalışma, sosyal sorumluluk bilincinin tüketim kalıplarına nasıl yansıdığını anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Sorumlu Tüketici Davranışı, Atık Yönetimi, Tüketici Davranışı, Ölçek Uyarlama, Çevresel Sorumluluk, Sosyal Sorumlu Davranış, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

İsmail Arslan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin gündelik tüketim pratiklerinde (satın alma tercihlerinden, kullanılan ürünlerin geri dönüşümüne veya atılmasına kadar) ne ölçüde sosyal ve çevresel sorumluluk taşıyan davranışlar sergilediğini belirlemektir. Bu araç, özellikle Türkiye’deki sosyal sorumlu tüketici segmentini tanımlamak, bu davranışları etkileyen faktörleri araştırmak ve pazarlama stratejilerine yön vermek amacıyla geliştirilmiştir.

Ölçek, sosyal sorumluluk bilincinin sadece teorik bir tutumdan ibaret olup olmadığını, aynı zamanda somut eylemlere (örneğin, çevre dostu ürün seçimi veya atıkları ayrıştırma) dönüşüp dönüşmediğini ölçmeye odaklanmıştır. Bu bağlamda, ölçek 29 maddeden oluşmakta ve bireylerin davranış sıklığını ölçmektedir.

Yapı

Ölçek, Sosyal Sorumlu Davranış yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki ana boyut etrafında şekillenir: (1) Ürün Satın Alma Sürecinde Sorumluluk (etik kaynaklı ürünleri tercih etme, minimum ambalajlı ürünleri seçme) ve (2) Atıkların Elden Çıkarılmasında Sorumluluk (geri dönüşüm yapma, atıkları uygun şekilde ayırma). Ölçek, bu davranışsal eğilimlerin sıklığını ve tutarlılığını tespit ederek, bireyin genel sosyal sorumluluk seviyesini belirlemeyi hedefler.

Ölçek maddeleri, katılımcının sosyal sorumlulukla ilgili davranışlarını 5 dereceli bir Likert ölçeği üzerinden değerlendirmesini ister. Bu yapı, tüketici davranışları araştırmalarında sosyal sorumluluk kavramının operasyonelleştirilmesine olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, uyarlama çalışmasının yapıldığı yüksek lisans tezi (Arslan, 2017) kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ancak, bu özet içeriğinde spesifik olarak yapı geçerliği veya ölçüt geçerliği sonuçlarına dair sayısal bir veri sunulmamıştır. Bir uyarlama çalışmasında geçerlik, genellikle orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) yoluyla korunduğunun gösterilmesiyle sağlanır.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, yüksek düzeyde kabul edilebilir bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda Cronbach’s Alpha katsayısı 0,923 olarak tespit edilmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen sosyal sorumlu davranış yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin psikometrik açıdan güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının bir parçası olarak faktör analizinin gerçekleştirildiği varsayılmaktadır. Faktör analizi, ölçeğin 29 maddesinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmak için kullanılır. Bu analiz, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda da korunduğunu kanıtlamayı amaçlar. Spesifik faktör yükleri ve varyans açıklama oranları tezin tam metninde yer almaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirimli (Self-Report) Anket Tipi

Maddeler: 29 Madde

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (5-Her Zaman, 4-Sık Sık, 3-Bazen, 2-Nadiren ve 1-Hiçbir Zaman)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Tüketiciler/Genel Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Yüksek lisans tezi çalışması kapsamında belirlenen örneklem grubu.

Test Metodolojisi: Uygulama, anket yoluyla yüz yüze veya çevrimiçi olarak gerçekleştirilebilir. Puanlama, maddelerin toplanması yoluyla yapılır ve yüksek puan, daha yüksek sosyal sorumlu davranış düzeyini ifade eder.

Anahtar Kelimeler

Çevreci Tüketim, Geri Dönüşüm, Etik Satın Alma, Cronbach’s Alpha, Sosyal Sorumluluk, Pazarlama Araştırması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İsmail Arslan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Bozok Üniversitesi (Tezin yapıldığı kurum, 2017)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, İsmail Arslan tarafından 2017 yılında yayımlanmamış yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır. Akademik araştırmalarda kullanım izni için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni gereklidir. Ölçeğin geliştirme/uyarlama yılı 2017’dir.

Ölçek formunun ve orijinal tezin bir kopyasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir.

Referanslar

• Arslan, İ. (2017). Sosyal sorumlu tüketici davranışı ve bir uygulama [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Bozok Üniversitesi, Yozgat.
• Tez linki: YÖK Ulusal Tez Merkezi

Ölçeğin orijinal dökümanları aşağıda PDF ve DOC formatlarında mevcuttur:

• MS Word Belgesi: urun-satin-alma-ve-atiklarin-elden-cikarilmasinda-sosyal-sorumlu-davranis-olcegi-toad.doc

• PDF Belgesi: urun-satin-alma-ve-atiklarin-elden-cikarilmasinda-sosyal-sorumlu-davranis-olcegi-toad.pdf

Ürün Satın Alma ve Atıkların Elden Çıkarılmasında Sosyal Sorumlu Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 29 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin tam metnine yüksek lisans tezi kaynağından (Arslan, 2017) ulaşılabilir.