Aşırılıkçı Düşünce Biçimi Ölçeği

Özet

Aşırılıkçı Düşünce Biçimi Ölçeği (ADBO), orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olan bir psikolojik aracın Türkçe kültüre uyarlama çalışmasının sonucudur. Bu ölçek, bireylerin radikal ideolojilere olan bağlılıklarını, şiddet kullanımına yönelik tutumlarını ve katı bilişsel yapılarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır.

Karaburun ve Aşıcıoğlu (2021) tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki adli psikiyatri, klinik psikoloji ve sosyal bilimler alanlarında güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanıma sunulmasını amaçlamıştır. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerini, özellikle de faktör yapısını ve iç tutarlılığını Türk örneklemi üzerinde doğrulamayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Aşırılıkçı Düşünce Biçimi, Militan Aşırılık, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Sosyal Psikoloji.

Yazarlar

Merve Karaburun, Figen Aşıcıoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, aşırılıkçı düşünce biçimi ile ilişkili bilişsel eğilimleri, tutumları ve inanç sistemlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu yapı, genellikle dogmatizm, dış grup düşmanlığı ve şiddeti meşrulaştırma eğilimlerini içerir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, bu yapıyı Türk kültürüne özgü bağlamlarda da geçerli kılmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’de radikalleşme süreçleri ve risk gruplarının belirlenmesi konularında bilimsel araştırmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Yapı

Aşırılıkçı Düşünce Biçimi Ölçeği, bireylerin radikal ve hoşgörüsüz bilişsel kalıplarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, sadece ideolojik bağlılığı değil, aynı zamanda bu ideolojiyi savunma yöntemlerine (örn. şiddet) yönelik tutumları da kapsar.

Ölçek, bireyin dünyayı “biz” ve “onlar” olarak kutuplaştırma eğilimini, kendi grubunun mutlak üstünlüğüne olan inancını ve eleştirel düşünceye kapalılığı gibi aşırılığın temel unsurlarını değerlendirir. Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, sosyal ve siyasi aşırılıkçılığın altında yatan zihinsel süreçlere odaklanmaktadır.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla detaylı istatistiksel analizler uygulanmıştır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları kapsamında, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Ek olarak, ölçeğin bilinen ilişkili yapılarla (örneğin, dogmatizm, otoriterlik) beklenen yönde korelasyon göstermesiyle ölçüt bağıntılı geçerlik kanıtları sunulmuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini ifade eder. Aşırılıkçı Düşünce Biçimi Ölçeği’nin güvenirlik analizlerinde, iç tutarlılık genellikle Cronbach alfa katsayısı ile rapor edilmiştir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirlik analizleri (genellikle raporlanır), ölçekten elde edilen puanların zaman içinde kararlılığını destekleyen kanıtlar sunar.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda ne şekilde korunduğunu belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin temel boyutlarını ve alt faktörlerini ortaya koyar.

Eğer orijinal ölçek çok boyutlu bir yapıya sahipse, uyarlama çalışması genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu çok boyutlu yapının Türk verilerine ne kadar uyduğunu test eder. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstererek, ölçeğin geçerli bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi ölçek kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler (Klinik ve adli popülasyonlar başta olmak üzere, genel popülasyon üzerinde de kullanılabilir.)

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Uyarlama çalışması için genellikle üniversite öğrencileri ve/veya genel toplum örneklemi kullanılmıştır. Detaylı popülasyon bilgileri için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

Test Methodology: Bireysel veya grup olarak uygulanan öz bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Radikalleşme, Tutum Ölçeği, Bilişsel Çarpıtmalar, Psikolojik Değerlendirme, Ölçek.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Karaburun ve Aşıcıoğlu tarafından 2021 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve uygulama izinleri için sorumlu yazar Merve Karaburun ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle makalenin referans gösterilmesi yeterli olmakla birlikte, ölçek maddelerinin tam metnine erişim ve kullanım koşulları yazarlar tarafından belirlenmektedir.

Kaynaklar

• Karaburun M., & Aşıcıoğlu, F. (2021). Aşırılıkçı Düşünce Biçimi Ölçeği Türkçe uyarlama çalışması. Turkiye Klinikleri J Foren Sci Leg Med, 18(1), 1-9. http://dx.doi.org/10.5336/forensic.2020-76116

• Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

• Araştırma Kapısı (ResearchGate) Üzerinden Erişim: researchgate.net

• Orijinal PDF dosyasına buradan erişilebilir: asirilikci-dusunce-bicimi-olcegi-toad.pdf

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Kaynak makalede belirtilen akademik kurumlar.

Aşırılıkçı Düşünce Biçimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır.