Bilgisayar Kaygı Ölçeği (BKÖ)

Özet

Bilgisayar Kaygı Ölçeği (BKÖ), bireylerin bilgisayar teknolojileri ile etkileşim kurma veya kullanma süreçlerine yönelik yaşadıkları kaygı düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, H. Çavuş ve M.S. Günbatar tarafından 2008 yılında Türkçeye uyarlama çalışması yapılarak Türk kültürüne kazandırılmıştır. BKÖ, toplam 20 maddeden oluşmakta ve iki temel alt boyutu içermektedir: Genel Bilgisayar Kaygısı ve Donanım Kaygısı. Ölçek, yanıtlayıcının kaygı düzeyini 5 dereceli Likert ölçeği formatında değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilgisayar Kaygısı, BKÖ, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması, Teknoloji Kaygısı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Hayati Çavuş, M.S. Günbatar

[quads id=5]

Amaç

Bilgisayar Kaygı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin bilgisayar kullanımı, öğrenimi veya bilgisayarla etkileşim kurma durumlarına karşı geliştirdikleri duygusal tepkileri ve kaygı düzeyini güvenilir ve geçerli bir biçimde tespit etmektir. Teknolojinin hızla yayıldığı modern eğitim ve iş ortamlarında, bu tür kaygıların belirlenmesi, eğitim müdahalelerinin ve destek programlarının geliştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, özellikle eğitim psikolojisi alanında, bilgisayar teknolojilerine karşı isteksizlik, korku veya kaçınma davranışlarının altında yatan kaygı faktörünü ölçmek ve bu durumun akademik başarı veya mesleki yeterlilik üzerindeki etkilerini incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

BKÖ, teorik olarak “Bilgisayar Kaygısı” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin bilgisayar teknolojileriyle başa çıkma yeteneğine dair algılanan yetersizlikten kaynaklanan gerginlik ve olumsuz duygulanım hali olarak tanımlanır. Ölçeğin faktör yapısı, kaygıyı iki ana bileşen üzerinden incelemektedir.

• Genel Bilgisayar Kaygısı: Bilgisayar kullanımıyla ilgili genel durumlar, ders alma veya bilgisayarla çalışmaya başlama gibi geniş kapsamlı senaryolarda hissedilen endişeyi kapsar. Bu alt boyut 15 maddeden oluşmaktadır.
• Donanım Kaygısı: Fiziksel bilgisayar donanımları, çevre birimleri veya teknolojik cihazlarla (örneğin daktilo, klavye, fare) etkileşim kurmaktan kaynaklanan özgül kaygıları ifade eder. Bu alt boyut 5 maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Çavuş ve Günbatar (2008) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı (bilgisayar kaygısı) ne derece ölçtüğünü belirler.

Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığı incelenmiş ve 20 maddenin iki faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu bulgu, BKÖ’nün Türk popülasyonunda da geçerli bir yapı sergilediğine dair kanıt sağlamaktadır. Ancak, kaynakta spesifik istatistiksel geçerlik katsayıları (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi uyum indeksleri veya ölçüt bağımlı geçerlik değerleri) detaylı olarak belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için güvenirlik analizleri yapılmıştır. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne derece homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Genellikle psikometrik çalışmalarda iç tutarlılık, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilir. Yüksek bir alfa katsayısı, BKÖ maddelerinin bilgisayar kaygısı yapısını güvenilir bir biçimde ölçtüğüne işaret eder. Kaynak materyalde spesifik alfa değerleri sunulmamış olmakla birlikte, uyarlama sürecinin başarılı bir güvenirlik testi içerdiği kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Bilgisayar Kaygı Ölçeği’nin (BKÖ) Türkçe formunun faktör yapısı, keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde iki temel faktör altında organize olduğu belirlenmiştir.

Ölçek, toplam 20 maddeyi bu iki faktör arasında dağıtmaktadır: 15 madde “Genel Bilgisayar Kaygısı” ve 5 madde “Donanım Kaygısı” alt boyutunu oluşturur. Bu iki faktörlü yapı, bilgisayar kaygısının hem genel kullanım durumlarına hem de spesifik donanım etkileşimlerine yönelik farklılaşan bileşenlerden oluştuğunu desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 2 alt boyut (Genel Bilgisayar Kaygısı ve Donanım) ve toplam 20 madde.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri (Uyarlama çalışması örneklemine dayanarak tahmin edilmektedir).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Bilgisayar teknolojileriyle eğitim veya meslek hayatında etkileşimde bulunan bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirime dayalıdır. Yanıtlar 5’li Likert tipi derecelendirme ile toplanır (1=hiç, 5=çok fazla). Yüksek puanlar yüksek bilgisayar kaygısını gösterir.

Anahtar Kelimeler

Bilgisayar Kaygısı Ölçeği, H. Çavuş, M.S. Günbatar, Psikoloji, Eğitim Teknolojileri, Faktör Yapısı, Uyarlama.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hayati Çavuş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bilgisayar Kaygı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2008 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için gereken izinler ve olası telif ücretleri hakkında bilgi almak üzere sorumlu yazar Hayati Çavuş ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: bilgisayar-kaygi-olcegi-bko-toad.pdf

Kaynaklar

Çavuş, H. ve Günbatar, M.S. (2008). Bilgisayar Kaygı Ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 147-163.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: gefad.gazi.edu.tr

[quads id=5]

Bilgisayar Kaygı Ölçeği (BKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplam 2 alt boyut ve 20 maddeden oluşmaktadır.

• Genel Bilgisayar Kaygısı (15 m): Bilgisayar kullanımı ile ilgili ders almak beni kaygılandırır.
• Donanım (5 m): Daktilo kullanmak beni kaygılandırır.