Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği

Özet

Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği, bireylerin kişilerarası ilişkilerde sergilediği boyun eğme eğilimlerini ve bu eğilimlerin yoğunluğunu ölçmek amacıyla 1997 yılında geliştirilmiş bir psikolojik değerlendirme aracıdır. Ölçek, özellikle Bilişsel-Davranışçı Terapiler (BDT) bağlamında, danışanların adaptif olmayan şemalarını ve davranış kalıplarını belirlemeye yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi süreci, Savaşır ve Şahin tarafından yayımlanan kapsamlı bir değerlendirme kaynak kitabının parçası olarak sunulmuştur.

Bu araç, bireylerin kendi ihtiyaçlarını göz ardı ederek başkalarının beklentilerine aşırı uyum gösterme, çatışmadan kaçınma ve otorite figürlerine karşı pasif kalma gibi eğilimlerini nicel olarak değerlendirmeyi hedefler. Klinik uygulamada, özellikle anksiyete bozuklukları, depresyon ve kişilik bozuklukları gibi durumlarda görülen boyun eğici davranışların derecesini saptamada kritik bir rol oynar.

Anahtar Kelimeler

Boyun Eğici Davranışlar, Bilişsel-Davranışçı Terapiler, Psikolojik Ölçek, Davranış Değerlendirmesi, Kişilerarası İlişkiler, Uyumsuz Şemalar.

Yazarlar

Savaşır, I., Şahin, N. H.

Amaç

Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal çevrelerinde sergiledikleri boyun eğme davranışlarının sıklığını, yoğunluğunu ve bağlamsal özelliklerini ölçmektir. Bu ölçek, klinik değerlendirme süreçlerinde, özellikle de danışanların terapiye getirdiği kişilerarası sorunların kökenini anlamlandırmada birincil bir araç olarak kullanılır. Ölçek, bireyin kendi duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarını ikinci plana atma eğilimini, başkalarını memnun etme çabasını ve çatışma durumlarında pasif kalma eğilimini ölçer.

Ölçek, ayrıca Bilişsel-Davranışçı Terapiler çerçevesinde, tedavinin etkinliğini izlemek için de faydalıdır. Terapötik müdahaleler sonucunda boyun eğici davranışlarda meydana gelen azalma, ölçek puanları aracılığıyla objektif olarak takip edilebilir, bu da tedavi hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığının belirlenmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin otonomisini feda ederek başkalarının isteklerine veya beklentilerine pasif bir şekilde uyum sağlaması olarak tanımlanan “boyun eğici davranışlar”dır. Bu yapı genellikle bilişsel çarpıtmalar (örneğin, “Herkesi memnun etmeliyim”) ve duygusal baskılama ile yakından ilişkilidir. Boyun eğme davranışı, genellikle reddedilme, terk edilme veya çatışma yaşama korkusundan kaynaklanan maladaptif bir başa çıkma stratejisidir.

Boyun eğici davranışlar, klinik psikolojide özellikle Young’ın Erken Dönem Uyumsuz Şemaları arasında yer alan “Boyun Eğicilik/Bağımlılık” şeması ile yüksek korelasyon gösterir. Ölçek, bu şemanın davranışsal dışavurumlarını saptayarak, bireyin yaşam kalitesini olumsuz etkileyen temel inanç sistemlerinin anlaşılmasına katkıda bulunur.

Geçerlik

Kaynak materyalde ölçeğin spesifik geçerlik verilerine dair detaylı bir bilgi sunulmamıştır. Ancak, bir psikometrik aracın akademik standartlara uygun olarak geliştirilmesi sürecinde, geçerlik (validity) çalışmaları zorunludur. Bu çalışmalar genellikle yapısal geçerliği, ölçüt bağımlı geçerliği ve ayırt edici geçerliği içerir.

Ölçeğin geçerliğinin belirlenmesinde, Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçeklerle (örneğin, sosyal anksiyete, depresyon veya pasiflik ölçekleri) korelasyonu incelenir (Yakınsak Yapı Geçerliği). Ayrıca, ölçeğin boyun eğici davranışları olmayan bireyler ile klinik tanısı olan bireyleri ayırt etme yeteneği (Ayırt Edici Geçerlik) de değerlendirilmelidir.

Güvenirlik

Sağlanan kaynak bilgisi güvenirlik verilerine dair detay içermese de, geliştirme aşamasındaki bir psikolojik ölçek için temel güvenirlik analizlerinin yapılması beklenir. Güvenirlik (reliability), ölçeğin tutarlılıkla ve hatasız bir şekilde ölçüm yapma yeteneğini ifade eder.

Genellikle kullanılan güvenirlik yöntemleri arasında test-tekrar test güvenirliği (ölçümün zaman içindeki kararlılığı) ve iç tutarlılık (ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu) yer alır. İç tutarlılık genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Ölçeğin, boyun eğici davranışları ölçme konusunda yüksek bir iç tutarlılığa sahip olması, maddelerin aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçeğin temel yapısını ve boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını belirleyerek, boyun eğici davranışların tek bir genel faktörden mi yoksa birden fazla ilişkili boyuttan mı oluştuğunu ortaya koyar.

Boyun eğici davranışlar genellikle iki temel bileşene ayrılabilir: 1) Duygusal Boyun Eğme (kendi duygularını bastırma) ve 2) Davranışsal Boyun Eğme (başkalarının isteklerine fiziksel olarak uyma). Ölçeğin faktör yapısı, bu alt boyutların ayrı ayrı ölçülüp ölçülmediğini gösterir ve klinik yorumlamada derinlik sağlar.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) / Öz Bildirim Ölçeği

Format: Derecelendirmeli (Likert tipi ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve Klinik Popülasyon

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri (Yetişkinler)

Population Details: Ölçek, Türkçe konuşan ve okuryazar olan genel popülasyon ve çeşitli psikiyatrik tanılara sahip klinik popülasyon üzerinde kullanılabilir.

Test Methodology: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, bireyin kendini değerlendirmesine dayalı bir öz bildirim envanteridir. Puanlama, genellikle yüksek puanın daha fazla boyun eğici davranış eğilimini gösterdiği şekilde yapılır.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Öz Bildirim, Uyumsuz Davranış, Şema Terapi, Değerlendirme Aracı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1997

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir kaynak kitap içinde yayımlandığı için genellikle klinik veya araştırma amaçlı kullanım için izinler, yayıncı (Özyurt Matbaacılık) veya yazarlar aracılığıyla belirlenmelidir. Ticari kullanım ücretleri hakkında bilgi bulunmamaktadır.

Kaynaklar

Savaşır, I. ve Şahin, N. H. (1997). Boyun eğici davranışlar ölçeği. Bilişsel- Davranışçı Terapilerde Değerlendirme Sık Kullanılan Ölçekler. Ankara. Özyurt Matbaacılık, 100-103.

Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği’nin maddeleri (items) sağlanmamıştır. Ölçeğin tam metnine ulaşmak için belirtilen referans kaynağa başvurulması gerekmektedir: Savaşır, I. ve Şahin, N. H. (1997). Bilişsel- Davranışçı Terapilerde Değerlendirme Sık Kullanılan Ölçekler.