Bilişsel Terapiyi Uygun-Yetkin Düzeyde Yürütme Ölçeği

Öz

Bilişsel Terapiyi Uygun-Yetkin Düzeyde Yürütme Ölçeği (BTUYDYO), terapistlerin Bilişsel Terapi (BT) uygulamalarındaki hem teknik uygunluklarını hem de genel yetkinlik düzeylerini değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir ölçektir. Bu araç, terapötik sürecin kalitesini objektif bir biçimde ölçmeyi hedefler. Ölçek, 25 maddeden oluşmakta ve temel olarak iki ana boyutu değerlendirmektedir: Uygulanan tekniklerin protokole uygunluğunu ölçen Uygunluk boyutu ve terapistin bu teknikleri ne kadar etkili ve becerikli kullandığını ölçen Yetkinlik boyutu. Bu ölçek, özellikle süpervizyon ve eğitim süreçlerinde terapist performansını izlemek için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Terapi, Terapist Yetkinliği, Uygunluk, Beceriklilik, Tedavi Kalitesi, Psikoterapi, Likert Ölçeği

Yazarlar

Gonca Soygüt, S. Uluç, Z. Tüzün

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Bilişsel Terapi oturumlarını yürüten klinisyenlerin performansını standardize edilmiş, yapılandırılmış bir formatta değerlendirmektir. Bu değerlendirme, klinik uygulamaların kalitesini artırmak, terapist eğitimini desteklemek ve araştırma ortamlarında tedavi uygunluğunu sağlamak için hayati öneme sahiptir. Ölçek, iki ayrı ancak ilişkili boyutta (Uygunluk ve Yetkinlik) ayrıntılı geri bildirim sunarak terapistlerin güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini belirlemeye yardımcı olur.

Yapı

BTUYDYO, Bilişsel Terapi uygulamalarının kalitesini ölçen, 25 maddeden oluşan ve iki alt boyuta ayrılan çok boyutlu bir yapıdır. Bu iki alt boyut, terapist performansının farklı yönlerini ele alır.

Ölçeğin alt boyutları şunlardır:

• Uygunluk (Adherence): Bu boyut, terapistin uyguladığı tekniklerin ve izlediği sürecin standart Bilişsel Terapi protokollerine ne kadar sadık kaldığını ve belirtilen durumların ne sıklıkta ortaya çıktığını değerlendirir.
• Yetkinlik (Competence): Bu boyut ise terapistin teknikleri uygularken gösterdiği beceri, ustalık ve kalitenin düzeyini değerlendirir; yani, terapistin uygulamayı ne kadar etkili bir şekilde gerçekleştirebildiğini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmalarında, iç tutarlılık katsayıları Cronbach Alfa (α) değerleri ile incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin yapısal olarak tutarlı olduğunu göstermektedir.

İç tutarlılık (güvenirlik türü olsa da genellikle geçerlik ön çalışmasında sunulur) sonuçları şöyledir:

• Uygunluk boyutu için İç Tutarlılık katsayısı (Cronbach α): .84
• Yetkinlik boyutu için İç Tutarlılık katsayısı (Cronbach α): .83

Bu değerler, her iki alt boyutun da psikometrik açıdan yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçmek istedikleri yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüklerini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, özellikle gözlemci (yargıcı) güvenilirliği üzerine odaklanmıştır. Bu, ölçeğin farklı değerlendiriciler tarafından kullanıldığında ne kadar tutarlı sonuçlar ürettiğini belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Yargıcılar arası güvenilirlik katsayılarını belirlemek amacıyla, iki bağımsız yargıcıdan elde edilen veriler için mutlak uzlaşım yöntemi kullanılarak Sınıf-içi Korelasyon Katsayıları (ICC) hesaplanmıştır. ICC ortalamaları şunlardır:

• Uygunluk boyutu için ICC ortalaması: .70
• Yetkinlik boyutu için ICC ortalaması: .60

Ayrıca, Uygunluk ve Yetkinlik boyutları arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Katsayısı aracılığıyla hesaplanmıştır. Bu katsayıların yüksek olması, uygunluğun artmasının yetkinliğin de artmasıyla güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir. Katsayılar: Birinci yargıcı için r= .95 (N=20, p<.001); İkinci yargıcı için r=.97 (N=20, p<.001); Her iki yargıcı için de r=.95 olarak belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Ön çalışmada açıkça belirtilen bir faktör analizi yöntemi (örneğin Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) sunulmamış olsa da, ölçeğin 2 alt boyutlu (Uygunluk ve Yetkinlik) yapısı, ölçeğin temel yapısını oluşturmaktadır. Bu iki boyutun, Bilişsel Terapi performansının ayrılmaz bileşenleri olduğu varsayılmaktadır. Ölçek, toplam 25 maddeden oluşarak bu iki faktör altında toplanmaktadır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Gözlemci veya Süpervizör tarafından doldurulan 7’li Likert Ölçeği formatında bir derecelendirme aracıdır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Terapistler, klinisyenler veya psikoterapi süpervizyonu alan profesyoneller.

Yaş Grubu: Yetişkin terapistler (Genellikle süpervizyon veya eğitim sürecinde olan).

Popülasyon Detayları: Psikoterapi eğitimi ve uygulaması yapan profesyonellerin Bilişsel Terapi yetkinliklerini değerlendirmek için kullanılır.

Test Metodolojisi: 7’li Likert Ölçeği kullanılarak puanlama yapılır. Derecelendirme sistemi iki boyuta ayrılmıştır:

• Uygunluk için: 1 (Belirtilen durumun hiç ortaya çıkmaması) ile 7 (Tam olarak uygulandığıdır) arasında puanlanır.
• Yetkinlik için: 1 (Terapistin uygulama becerisi gösteremediği) ile 7 (Uygulama becerisinin mükemmel olduğu) arasında puanlanır.

Anahtar Kelimeler

Terapötik Beceriler, Güvenirlik, Geçerlik, Psikometri, Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı, Terapist Eğitimi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Gonca Soygüt)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2008 yılında Soygüt, Uluç ve Tüzün tarafından Türk Psikiyatri Dergisi‘nde yayımlanan ön çalışma ile tanıtılmıştır. Ölçeğin kullanım izni ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Gonca Soygüt ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bilissel-terapiyi-uygun-yetkin-duzeyde-yurutme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Soygüt, G., Uluç, S. ve Tüzün, Z. (2008). Bilişsel Terapiyi Uygun-Yetkin Düzeyde Yürütme Ölçeği’nin güvenirlik ve geçerliğine ilişkin bir ön çalışma. Türk Psikiyatri Dergisi, 19(2), 177-186.

Bilişsel Terapiyi Uygun-Yetkin Düzeyde Yürütme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. (Not: Orijinal kaynak içeriği, maddelerin listesini sağlamamıştır; sadece yapısını belirtmiştir.)

Orijinal kaynakta maddelerin tam listesi bulunmamaktadır. Ancak ölçek 2 alt boyuttan ve toplam 25 maddeden oluşmaktadır:

• Uygunluk
• Yetkinlik