Bireysel Değerler Envanteri

Öz

Bireysel Değerler Envanteri (BDE), bireylerin temel değer yönelimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, Türk kültürüne yönelik bir uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Asan, Ekşi, Doğan ve Ekşi (2008) tarafından gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin dilsel eşdeğerlik, geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. BDE, bireyin disiplin, sorumluluk, güven, bağışlama, dürüstlük ve paylaşım gibi alanlardaki tutumlarını ve etik prensiplere bağlılığını belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin adaptasyon süreci, orijinal yapısının korunarak kültürel bağlama uygunluğunun sağlanmasına odaklanmıştır. Yapılan faktör analizi sonucunda, ölçeğin Türk örnekleminde bireysel değerlerin çok boyutlu doğasını yansıtan beş temel faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu faktörler, bireyin iş etiği ve kişilerarası ilişkilerdeki davranışsal eğilimlerini kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bireysel değerler, psikolojik ölçek, envanter, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, disiplin, sorumluluk, güven, bağışlama, dürüstlük, paylaşım, etik.

Yazarlar

Tuğba Asan, Fatih Ekşi, Ali Doğan, Halil Ekşi (Sorumlu Yazar).

Amaç

Bireysel Değerler Envanteri’nin temel amacı, bireylerin iş ve sosyal yaşamlarında benimsedikleri etik ve ahlaki değerlerin yoğunluğunu ve yönünü ölçmektir. Bu ölçek, özellikle sorumluluk, dürüstlük, güven ve paylaşım gibi temel insani değerlerin birey üzerindeki etkileşimini ve önem düzeyini saptamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, orijinal envanterin Türk kültürüne dilsel ve psikometrik açıdan uygunluğunu test etmek, böylece Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Ölçek, bireyin değerler sistemini nicelleştirerek eğitim ve örgütsel psikoloji alanlarında kullanıma sunulmuştur.

Yapı

BDE, psikolojideki bireysel değerler yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin davranışlarına rehberlik eden, uzun ömürlü inanç sistemlerini ve yaşam standartlarını kapsar. Envanter, bu genel yapıyı beş temel faktör altında incelemektedir: Disiplin ve Sorumluluk, Güven ve Bağışlama, Dürüstlük ve Paylaşım, Saygı ve Doğruluk, ve Paylaşım ve Saygı.

Ölçülen bu yapı, özellikle iş etiği ve kişilerarası ilişkiler bağlamında bireyin kendine ve çevresine karşı taşıdığı yükümlülükleri, affetme eğilimini ve dürüstlük prensiplerine bağlılığını derinlemesine değerlendirir. Ölçek, bireyin ahlaki yargılarını ve değer tabanlı motivasyonlarını ortaya çıkarmayı hedefler.

Geçerlik

Bireysel Değerler Envanteri’nin Türkçeye uyarlanması çalışmasında (Asan vd., 2008), ölçeğin yapısal geçerliği faktör analizleri ile incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak belirlenen beş faktörlü yapıyı ne ölçüde desteklediğini göstermiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin Türk kültüründe değerler yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğü ve yapısal bütünlüğünü koruduğu tespit edilmiştir.

Uyarlama çalışması aynı zamanda dilsel eşdeğerlik çalışmasını da içermiş, bu da ölçeğin maddelerinin Türkçe ve orijinal dildeki anlam ve kavram bütünlüğünü koruduğunu göstererek çeviri geçerliğini desteklemiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan psikolojik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, Bireysel Değerler Envanteri’nin iç tutarlılık ve diğer güvenirlik türleri incelenmiştir. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçeğin genelinin ve her bir alt faktörünün (Disiplin ve Sorumluluk, Güven ve Bağışlama vb.) tutarlı bir ölçüm yaptığını göstermiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu işaret eder.

Güvenirlik analizleri, BDE’nin farklı alt faktörleri için ayrı ayrı raporlanarak, her bir değer boyutunun ne kadar istikrarlı ölçüldüğünü ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, envanterin tekrarlı ölçümlerde ve farklı örneklemlerde güvenilir sonuçlar verme kapasitesini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Bireysel Değerler Envanteri’nin Türkçeye uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizi sonucunda, ölçek maddelerinin beş temel faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu beş faktör, bireysel değerlerin farklı yönlerini temsil etmektedir ve ölçeğin çok boyutlu yapısını oluşturur. Ölçek toplamda 47 maddeden oluşmaktadır.

Tanımlanan faktörler ve içerdikleri ana temalar şunlardır:

• Faktör 1: Disiplin ve Sorumluluk: Öz kontrol, iş süreçlerine bağlılık, kaliteye adanmışlık, güvenilirlik ve hedeflere sahip olma gibi iş etiği ve kişisel sorumluluk değerlerini içerir.
• Faktör 2: Güven ve Bağışlama: Başkalarına güven duyma eğilimi, kin tutmama, hataları affedebilme ve özür dileme kolaylığı gibi kişilerarası ilişkilerdeki pozitif yönelimleri ölçer.
• Faktör 3: Dürüstlük ve Paylaşım: Doğruluğun başarıyla ilişkisi, dürüstlüğün önceliği, paylaşmacı olma ve sözünde durma gibi temel etik prensipleri kapsar.
• Faktör 4: Saygı ve Doğruluk: Hataları kabul etme, başkalarının bakış açılarına saygı duyma ve fikirleri dürüstçe ifade etme yeteneğini değerlendirir.
• Faktör 5: Paylaşım ve Saygı: Paylaşmanın sağlıklı ilişkilerin temeli olduğu inancı ve diğer insanların katkılarına değer verme gibi sosyal uyum değerlerini içerir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ölçeği (Orijinal bir envanterin Türkçeye adaptasyonu).

Format: Ölçek maddeleri, bireylerin değer yargılarını belirli bir derecelendirme (genellikle Likert tipi) üzerinden ifade etmelerini gerektiren bir formatta sunulmuştur.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri bireyler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve akademisyenler örneklem grubu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi beyanlarına dayanan, çok maddeli bir öz bildirim envanteridir. Ölçeğin psikometri çalışmaları Marmara Üniversitesi’nde yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik değerler, disiplin, sorumluluk, güven, bağışlama, dürüstlük, psikometri, değerler eğitimi, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: Halil Ekşi (Sorumlu Yazar) ile iletişime geçmek için: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü, İstanbul, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2008 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımları için yayımlanan makaleye atıf yapılması gerekmektedir. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Halil Ekşi ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Asan, T., Ekşi, F., Doğan, A. ve Ekşi, H. (2008). Bireysel Değerler Envanteri’ nin dilsel eşdeğerlik, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 27, 15-38.
• Makalenin dijital alana bağlantısı (Marmara Üniversitesi DSpace): dspace.marmara.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: kisisel-değerler-envanteri-toad.pdf

Ayrıca ölçeğin DOCX formatındaki dosyası da mevcuttur: bireysel-değerler-envanteri-toad.docx

Bireysel Değerler Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Faktör 1. “Disiplin ve Sorumluluk”

1. Özgür ruhlu olmakla kendini kontrol edebilmek arasında denge kurabilirim.
2. İşimi yaparken doğru süreçleri takip ederim.
3. Kendimi kaliteli bir ürün ortaya koymaya adamışımdır.
4. Kendimi disiplinli biri olarak görüyorum.
5. Birlikte çalıştığım insanlara saygı duyarım.
6. İşte adil olarak kendime düşen payı yaparım.
7. İnandığım bir değer vardır.
8. Adanmış bir çalışanım
9. İnsanlar bana güvenir.
10. Hedeflerim vardır.
11. İnsanların itimat ettiği biriyimdir
12. Güvenilir biriyim
13. Ulaşmaya çalıştığım amaçlarım var.
14. Nitelikli bir çalışma ortamına kendimi adamaktayım.
15. Kendimi sadık bir kişi olarak tanımlarım
16. İşverenimin başarılı olduğunu görmeye kendimi adadım.

Faktör 2. “Güven ve Bağışlama”

1. Bir şeyi yapacağını söyleyip de yapmayan insanları affedebilirim.
2. Hiç kimseye güvenemem.
3. Diğer insanların fikirlerini dinlemektense kendimi onlarla karşı karşıya kalmış buluyorum.
4. Biri benim duygularımı incittiğinde affedebilirim.
5. Başkalarına güvenmenin eski moda olduğunu düşünüyorum.
6. Geçmişte bana yanlış davranmış olan birini affederim.
7. Kin tutarım.
8. Geçmiş deneyimlerimden dolayı konuşmayacağım insanlar vardır
9. “Özür dilerim” demek benim için kolaydır
10. Hata yapan insanları affedebilirim.
11. Diğer insanlara güvenmek konusunda şüpheciyimdir.
12. “Affedebilir ve unutabilirim”

Faktör 3. “Dürüstlük ve Paylaşım”

1. Dürüstlük ve doğruluk başarıyla ilişkilidir
2. Özür dilemek bana göre değildir.
3. Dürüstlük benim için en üstün önceliğe sahiptir.
4. Birlikte çalıştığım insanların yorumlarını saldırgan bulursam onlara nasıl hissettiğimi söylerim.
5. Paylaşmacı biriyimdir.
6. Dürüstlüğün işe yaradığını düşünürüm.
7. Kendimi dürüst biri olarak görürüm.
8. Sözüm senedimdir.
9. Sonuçları ne olursa olsun doğrulardan yanayımdır.

Faktör 4. “Saygı ve Doğruluk”

1. Dürüstlük ve bütünleşme ev dışında gerekli değildir.
2. Bir hata yaptığımda hatamı kabul ederim.
3. Başkalarının bakış açılarına saygı duyarım.
4. Kendi hatalarım hakkında dürüst olabilirim.
5. Bence özür dilemek zayıflık işaretidir.
6. Dürüstçe fikirlerimi ifade ederim.

Faktör 5. “Paylaşım ve Saygı”

1. Bence paylaşmak iyi ve sağlıklı bir ilişkinin temelidir.
2. Diğer insanların katkısına saygı duyarım.
3. Biriyle paylaşımda bulununca kendimi iyi hissederim.
4. Kendimi tümüyle iyi hissetmemde paylaşmanın yeri büyüktür.