Bireysel Teknolojik Hazıroluş Ölçeği

Özet

Bireysel Teknolojik Hazıroluş Ölçeği (BTHÖ), bireylerin yeni teknolojileri benimseme ve kullanma konusundaki psikolojik eğilimlerini ve hazırlık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Günaltay (2018) tarafından uyarlama çalışması kapsamında, özellikle sağlık sektöründe çalışan personelin hastane bilgi sistemleri gibi karmaşık teknolojik araçlara yönelik tutumlarını değerlendirmek için kullanılmıştır. Çalışma, bireylerin teknolojiye karşı taşıdıkları iyimserlik, yenilikçilik, güvensizlik ve rahatsızlık gibi çok boyutlu algılarını değerlendirerek, teknoloji entegrasyon süreçlerinin başarısını öngörmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bireysel Teknolojik Hazıroluş, Teknolojik Hazırlık, Hastane Bilgi Sistemleri, Ölçek Uyarlama, Sağlık Personeli, Psikometri

Yazarlar

Meliha Meliş GÜNALTAY

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin teknolojik yeniliklere karşı ne kadar hazır olduklarını, yani bu teknolojileri kullanma konusunda hem zihinsel hem de davranışsal olarak ne kadar istekli ve yetkin hissettiklerini belirlemektir. Bu teknolojik hazırlık düzeyi, genellikle dört ana boyutta incelenir: iyimserlik (teknolojinin faydasına inanma), yenilikçilik (teknolojiyi ilk deneyen olma isteği), rahatsızlık (teknolojinin karmaşıklığından çekinme) ve güvensizlik (teknolojinin güvenilirliğinden şüphe duyma).

Günaltay’ın (2018) çalışmasında, ölçek spesifik olarak Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi personelinin hastane bilgi sistemlerini kullanmaya yönelik bireysel teknolojik hazıroluş düzeylerini değerlendirmek amacıyla kullanılmıştır. Bu, kurumsal düzeyde teknoloji adaptasyon stratejilerinin belirlenmesi ve eğitim ihtiyaçlarının saptanması açısından kritik bir amaca hizmet etmektedir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Bireysel Teknolojik Hazıroluş (BTH), bireyin yeni teknolojileri kullanma konusundaki eğilimini etkileyen hem bilişsel hem de duygusal faktörlerin bir bileşimidir. Bu yapı, genellikle pozitif ve negatif olmak üzere iki ana kategoriye ayrılan alt boyutlardan oluşur. Pozitif boyutlar (İyimserlik ve Yenilikçilik), bireyin teknolojiyi kabul etme ve benimseme isteğini artırırken; negatif boyutlar (Rahatsızlık ve Güvensizlik), teknoloji kullanımına karşı direnci veya endişeyi temsil eder.

Bu ölçek, bireyin teknolojiye karşı genel tutumunu bütüncül bir şekilde ele alarak, sadece beceri düzeyini değil, aynı zamanda teknolojiye olan inancını ve duygusal tepkilerini de ölçmeyi hedefler. Elde edilen sonuçlar, teknoloji adaptasyon modellerinin (örneğin, Teknoloji Kabul Modeli – TAM) anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik analizlerine dair spesifik istatistiksel sonuçlar belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği ve kapsam geçerliği incelenir. Günaltay (2018) tarafından yapılan yüksek lisans tezi kapsamında, ölçeğin Türkçe formunun orijinal ölçeğin teorik yapısını koruyup korumadığı, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir.

Geçerlik çalışmalarının, ölçeğin sağlık personeli bağlamında Bireysel Teknolojik Hazıroluş yapısını doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak için faktör yükleri, uyum indeksleri (RMSEA, CFI, GFI) ve madde-toplam korelasyonları gibi standart psikometrik ölçütleri içerdiği varsayılmaktadır. Detaylı geçerlik bulguları için, araştırmanın yapıldığı Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’ndeki teze başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığının ölçülmesi zorunludur. Güvenirlik analizlerinde genellikle Cronbach’ın Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı kullanılır. Bu katsayı, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyla ne kadar tutarlı olduğunu gösterir.

Günaltay (2018) çalışmasında, Bireysel Teknolojik Hazıroluş Ölçeği’nin alt boyutları ve toplam ölçek puanı için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları (genellikle 0.70 ve üzeri) elde edildiği ve bu sonuçların ölçeğin Türkçe formunun güvenilir olduğunu gösterdiği beklenmektedir. Tekrar test güvenirliği (test-retest reliability) gibi ek güvenirlik yöntemleri de uygulanmış olabilir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir aşaması olan faktör analizi, ölçeğin Türkçe formunun orijinal ölçekteki teorik alt boyut yapısını (örneğin, dört faktörlü yapı) sürdürüp sürdürmediğini doğrulamak için yapılmıştır. Büyük olasılıkla, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile yapı keşfedilmiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile modelin uyumu incelenmiştir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin Bireysel Teknolojik Hazıroluşun temel bileşenlerini (İyimserlik, Yenilikçilik, Rahatsızlık, Güvensizlik) başarılı bir şekilde ayırabildiğini göstermelidir. Bu analiz, özellikle sağlık personeli örnekleminde teknolojiye karşı geliştirilen tutumların psikolojik yapısını anlamak için temel teşkil etmektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır. (Örneğin: Kesinlikle Katılmıyorum’dan Kesinlikle Katılıyorum’a.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, Profesyoneller

Age Group: Çalışan yaş grubu (Genellikle 20-60 yaş arası)

Population Details: Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi personeli (Sağlık çalışanları ve idari personel).

Test Methodology: Anket yöntemiyle veri toplama, kesitsel araştırma tasarımı.

Anahtar Kelimeler

Bireysel Teknolojik Hazıroluş, Psikometrik Ölçek, Sağlık Yönetimi, Hastane Bilgi Sistemleri, Cronbach’s Alpha, Faktör Analizi

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar Meliha Meliş GÜNALTAY ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanım için ücret bilgisi mevcut değildir (Genellikle tez çalışmalarında kullanılan uyarlamalar ücretsizdir).

Test Yılı: 2018 (Uyarlama çalışmasının tamamlanma yılı).

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: bireysel-teknolojik-hazirolus-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Günaltay, M. M. (2018). Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi personelinin hastane bilgi sistemleri konusundaki görüşlerinin değerlendirilmesi (Yüksek Lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

[quads id=5]

Bireysel Teknolojik Hazıroluş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.