Bilişüstü Öğrenme Stratejileri Belirleme Ölçeği

Özet

Bilişüstü Öğrenme Stratejileri Belirleme Ölçeği (BÖSBÖ), bireylerin öğrenme süreçlerinde kullandıkları bilişüstü stratejileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Aslı Gündoğan Çögenli ve M. Güven tarafından 2014 yılında yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda son halini almıştır. Başlangıçta 36 maddeden ve dört alt boyuttan oluşan ölçek, kapsam geçerliği ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) süreçlerinin ardından 28 maddeye indirilmiştir. Ölçeğin derecelendirilmesi 5’li Likert Ölçeği formatında yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilişüstü, Öğrenme Stratejileri, Metabiliş, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alpha, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Aslı GÜNDOĞAN ÇÖGENLİ, M. Güven.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin akademik öğrenme bağlamlarında kullandıkları bilişüstü farkındalık ve düzenleme stratejilerini sistematik olarak belirlemektir. Bu stratejiler, bireyin kendi öğrenme sürecini planlama, izleme ve değerlendirme yeteneklerini kapsar.

BÖSBÖ, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğrencilerin hangi bilişüstü stratejileri (bilişsel, duyuşsal, değerlendirme vb.) ne düzeyde kullandıklarını teşhis etme imkanı sunarak, öğrenme süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik müdahalelerin geliştirilmesine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Bilişüstü Öğrenme Stratejileri Belirleme Ölçeği, bireyin öğrenme ve problem çözme süreçlerindeki üst düzey bilişsel mekanizmalar olan bilişüstü yapıyı ölçmektedir. Kuramsal olarak dört ana alt boyuttan oluşacak şekilde tasarlanmıştır. Bu alt boyutlar, öğrenme sürecinin farklı aşamalarına odaklanan stratejileri temsil etmektedir.

Yapı geçerliği çalışmalarında, bu dört alt boyutun kuramsal temellere uygunluğunun sınanmasına özel önem verilmiştir. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin öğrenme hedeflerine ulaşmak için bilgiyi nasıl işlediği, düzenlediği ve hatalarını nasıl düzelttiği gibi karmaşık süreçleri kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları iki aşamada gerçekleştirilmiştir: Kapsam Geçerliği ve Yapı Geçerliği.

Kapsam Geçerliği:

Öncelikle, formun kapsam geçerliği uzman görüşleri alınarak belirlenmiştir. Uzmanların değerlendirmeleri doğrultusunda, ölçek taslağından 7 madde çıkarılarak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiği güvence altına alınmıştır. Bu ön eleme sonucunda ölçek, dört alt boyut ve 36 madde ile uygulamaya hazır hale gelmiştir.

Yapı Geçerliği:

Yapı geçerliğinin sınanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, belirlenen kuramsal faktör yapısı ile toplanan verilerin uyumunu değerlendirmek için kritik bir yöntemdir (Çokluk, Şekercioğlu ve Büyüköztürk, 2010). İlk analiz sonucunda, model uyum değerlerinin iyileşmesini engelleyen 8 madde daha ölçekten çıkarılmıştır. 28 madde ile gerçekleştirilen son DFA analizinde ise elde edilen uyum değerleri yeterli bulunarak ölçeğin yapı geçerliği sağlanmıştır.

Güvenirlik

BÖSBÖ’nin iç tutarlılık güvenirliğini belirlemek amacıyla Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Yapılan analizlerde, genel olarak güvenirlik katsayıları kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Ancak, “değerlendirme stratejileri” ve “duyuşsal stratejiler” alt boyutlarının güvenirlik katsayılarının diğer stratejilere göre daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, araştırmacılar tarafından bu iki alt boyutta yer alan madde sayısının diğer boyutlara kıyasla az olmasına bağlanmıştır.

Faktör Analizi

Faktör analizi süreci, ölçeğin kuramsal olarak belirlenen dört alt boyutlu yapısını doğrulamak üzere yürütülmüştür. Bu amaçla, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tekniği tercih edilmiştir. DFA, ölçek maddelerinin kuramsal temellere dayandırılarak belirlenen faktörlerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmeyi sağlamıştır.

Başlangıçta 36 madde ile yapılan analizler, modelin yeterli uyum değerlerine ulaşmasını engellediği için, madde havuzundan 8 madde daha çıkarılmıştır. Sonuç olarak, 28 maddelik nihai formun DFA analizi, kuramsal yapıyı destekler nitelikte yeterli uyum indeksleri sağlamıştır. Verilerin analizi için istatistik paket programları olan SPSS ve LISREL kullanılmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1=Tamamen katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenme stratejilerini kullanan bireyler (Eğitim bağlamında öğrenciler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle ergenlik ve sonrası)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapıldığı örneklem belirtilmemiştir, ancak referansın Dicle Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlanması, eğitim bilimleri alanındaki öğrenci popülasyonuna odaklanıldığını düşündürmektedir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Envanteri

Anahtar Kelimeler

Bilişüstü Stratejiler, Öğrenme Psikolojisi, Öz Düzenleme, Değerlendirme Stratejileri, Duyuşsal Stratejiler, LISREL, SPSS.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aslı GÜNDOĞAN ÇÖGENLİ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: N/A

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: N/A

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve eğitim amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izniyle ücretsiz olarak erişilebilir. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için yazar (Aslı GÜNDOĞAN ÇÖGENLİ) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi Dergipark üzerinden erişime açıktır: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bilisustu-ogrenme-stratejileri-belirleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Gündoğan Çögenli, A. ve Güven, M. (2014). Bilişüstü Öğrenme Stratejileri Belirleme Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 283-297.
2. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik: SPSS ve LISREL Uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi.

Bilişüstü Öğrenme Stratejileri Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans makaleye (Gündoğan Çögenli & Güven, 2014) başvurunuz.