Bilişsel İşlevlerin Değerlendirilmesi Ölçeği

Özet

Bilişsel İşlevlerin Değerlendirilmesi Ölçeği (BİDÖ), bireylerin çeşitli bilişsel işlevlerini standart bir biçimde ölçmek için tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu akademik giriş, Ezgi Akşin Yavuz ve Rukiye Zembat tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik özelliklerinin incelendiği çalışmaya dayanmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve dili bağlamında geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanmış olup, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve iç tutarlılığını doğrulamıştır. Orijinal ölçeğin hangi popülasyon için geliştirildiği bilgisi sınırlı olmakla birlikte, Türkçe uyarlama, alanında çalışan araştırmacılara bilişsel değerlendirme süreçlerinde kullanılabilecek geçerli bir alternatif sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel işlevler, psikometrik araç, ölçek uyarlaması, geçerlik, güvenirlik, Türkçe ölçek, bilişsel değerlendirme.

Yazarlar

Ezgi Akşin Yavuz, Rukiye Zembat

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin dikkat, hafıza, yürütücü işlevler ve problem çözme gibi temel bilişsel alanlardaki performans düzeylerini nicel olarak saptamaktır. Bu değerlendirme, akademik başarı, klinik tanı veya gelişimsel izleme gibi çeşitli bağlamlarda kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışmasının birincil amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu bilişsel değerlendirme aracının, dil ve kültürel eşdeğerlik sağlanarak Türk örnekleminde de uygulanabilirliğini sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler, uluslararası çalışmalarla karşılaştırılabilir, standart bir ölçüm aracı edinmişlerdir.

Yapı

Bilişsel İşlevlerin Değerlendirilmesi Ölçeği, ölçmekte olduğu temel psikolojik yapı olan bilişsel işlevler üzerine odaklanmaktadır. Biliş, dünyayı anlama ve yorumlama süreçlerini içeren zihinsel yetenekler bütünüdür. Ölçek, genellikle çok boyutlu bir yapıya sahip olup, bireyin günlük yaşamdaki bilişsel taleplere nasıl yanıt verdiğini değerlendirir.

Ölçeğin maddeleri, bilişin farklı alt bileşenlerini hedef alarak, kullanıcıya bireyin güçlü ve zayıf bilişsel alanları hakkında detaylı bir profil çıkarma imkanı sunar. Bu yapı, genellikle nöropsikolojik değerlendirme teorileri temel alınarak oluşturulmuştur.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin amaçlanan bilişsel yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla detaylı olarak incelenmiştir. Çalışmanın temel odağı, yapı geçerliği ve içerik geçerliğidir. İçerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, yapı geçerliği için ise istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Yapı geçerliğini test etmek amacıyla, ölçeğin orijinal formundaki faktör yapısının Türkçe versiyonunda da korunup korunmadığı araştırılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik temelleriyle tutarlı bir ölçüm sağladığını göstermiştir. Ancak, spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, korelasyon değerleri) için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü bilişsel işlevlerde tutarlı ve kararlı sonuçlar verme kapasitesini ifade eder. Akşin Yavuz ve Zembat (2017) tarafından yürütülen çalışmada, güvenirliği tespit etmek amacıyla öncelikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek için test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Bu çalışmalar, Bilişsel İşlevlerin Değerlendirilmesi Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilir bir ölçme aracı olduğunu bilimsel olarak ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Bilişsel İşlevlerin Değerlendirilmesi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması sırasında, ölçeğin alt boyutlarını ve yapısal bütünlüğünü incelemek üzere faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını araştırmayı amaçlamıştır.

Analiz sonuçları, genellikle orijinal ölçeğin teorik yapısını destekleyen faktörlerin ortaya çıktığını göstermiştir. Bu, ölçeğin farklı bilişsel işlevleri ayırt edebilme yeteneğinin korunduğu anlamına gelmektedir. Faktör yükleri ve varyans açıklama oranları gibi detaylı istatistikler için araştırmacıların 2017 tarihli makaleye başvurmaları önerilir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Derecelendirme (Kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler genellikle Likert tipi veya benzeri bir derecelendirme kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama dili), Orijinal Dil (Bilinmiyor)

Popülasyon Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle klinik veya eğitim popülasyonu)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının örneklem detayları için makaleye başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirime dayalı veya gözlemci değerlendirmesi (Ölçeğin orijinal yapısına bağlı olarak değişir).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Akşin Yavuz, Zembat, Trakya Üniversitesi, bilişsel değerlendirme, ölçek, adaptasyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Ezgi Akşin Yavuz için)

Yazışma Adresi: Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi (Makale yayınına göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Türkçe Uyarlama Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri kaynakta belirtilmemiştir. Kullanım için sorumlu yazar Ezgi Akşin Yavuz ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

Akşin Yavuz, E , Zembat, R . (2017). Bilişsel İşlevlerin Değerlendirilmesi Ölçeği Türkçe Uyarlaması ve geçerlik-güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7 (2), 475-503. Doi: 10.24315/Trkefd.305449

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: dergipark.gov.tr

Bilişsel İşlevlerin Değerlendirilmesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Akşin Yavuz ve Zembat (2017) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.