Bilişsel İşlevlerin Uygulanması Ölçeği

Öz

Bilişsel İşlevlerin Uygulanması Ölçeği (BİİÖ), bireylerin günlük yaşamlarında sergiledikleri bilişsel işlevler ve bu işlevlerin pratikteki yansımalarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türkçe’ye uyarlama çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel ve dilsel bağlamda Türk örneklemine uygunluğunu, psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) analiz ederek sağlamıştır. BİİÖ, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, bireylerin bilişsel uygulama becerilerini nesnel bir şekilde ölçmek için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel İşlevler, Bilişsel Uygulama, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Ölçek, Türkçe Uyarlama, Yürütücü İşlevler.

Yazarlar

Ezgi AKŞİN YAVUZ, Rabia ZEMBAT

Amaç

Bilişsel İşlevlerin Uygulanması Ölçeği’nin temel amacı, orijinal dildeki bilişsel işlevleri değerlendiren yapının, Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamak ve bu doğrultuda geçerlik ile güvenirlik çalışmalarını tamamlayarak Türkçe konuşan popülasyon için kullanıma hazır hale getirmektir. Bu adaptasyon, bilişsel süreçlerin günlük yaşamdaki pratik uygulamalarını ölçmeyi hedefler.

Ölçek, özellikle bilişsel gelişim, eğitim psikolojisi ve özel eğitim alanlarında çalışan araştırmacılara ve uygulayıcılara, bireylerin karmaşık görevleri planlama, organize etme ve yürütme yeteneklerini değerlendirmede standartlaştırılmış bir araç sunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireylerin günlük yaşamdaki görevleri yerine getirirken kullandıkları yürütücü işlevler ve diğer üst düzey bilişsel becerilerin uygulamaya dökülme düzeyini ölçmektedir. Bu yapı genellikle hafıza, dikkat, problem çözme, planlama ve organizasyon gibi temel bileşenleri kapsar. Ölçeğin, bu bilişsel işlevler arasındaki etkileşimi ve bunların gerçek dünya senaryolarındaki etkinliğini değerlendirmesi beklenmektedir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu veya kültürel farklılıklar nedeniyle yeniden yapılandırıldığını göstermeyi amaçlamıştır. Bu, psikometrik açıdan güçlü ve teorik temellere dayanan bir ölçüm aracı sunulmasını sağlamaktadır.

Geçerlik

Yavuz ve Zembat (2017) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin geçerlik analizlerini içermektedir. Bu analizler, genellikle yapı geçerliği (doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi), ölçüt bağımlı geçerlik ve içerik geçerliği yöntemlerini kullanarak ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü araştırmıştır.

Kaynak referansında belirtilen makale, Bilişsel İşlevlerin Uygulanması Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini destekleyen istatistiksel kanıtları detaylandırmaktadır. Detaylı geçerlik katsayıları ve bulgular için ilgili akademik yayına başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin güvenirlik (reliability) çalışmaları da gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik çalışmaları, ölçek sonuçlarının zaman içinde tutarlılığını ve iç tutarlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenirlik analizleri kullanılarak ölçeğin ne kadar istikrarlı ve hatasız ölçüm yaptığı belirlenmiştir. Yavuz ve Zembat (2017) makalesinde, BİİÖ’nün Türkçe formunun kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe sahip olduğu yönündeki istatistiksel sonuçlar sunulmuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının önemli bir aşaması olan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde kaç faktör altında toplandığını incelemek için kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak dayandığı bilişsel alt boyutların (faktörlerin) ampirik olarak da desteklenip desteklenmediğini ortaya koyar.

Yavuz ve Zembat’ın çalışması muhtemelen, ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerini uygulamıştır. Bu analizler, Bilişsel İşlevlerin Uygulanması Ölçeği’nin çok boyutlu bir yapıya sahip olup olmadığını ve her bir maddenin hangi bilişsel faktörle güçlü bir ilişki gösterdiğini belirlemiştir.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler genellikle Likert tipi derecelendirme veya evet/hayır formatında olabilmektedir. Orijinal çalışmaya başvurulmalıdır.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya belirli bir eğitim kademesindeki bireyler üzerinde gerçekleştirilir. Detaylar kaynak makalede mevcuttur.

Yaş Grubu: Kaynakta belirtilmemiştir.

Popülasyon Detayları: Kaynakta belirtilmemiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-Report Scale) olması muhtemeldir.

Anahtar Kelimeler

Uyarlama, Psikometrik Araç, Bilişsel Süreçler, Psikoloji, Eğitim, Faktör Yapısı, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ezgi AKŞİN YAVUZ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Edirne, Türkiye (Makale referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanımı veya bilimsel araştırmalarda kullanımı için gerekli izinlerin, sorumlu yazar Ezgi AKŞİN YAVUZ ile iletişime geçilerek alınması tavsiye edilir. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl 2017‘dir.

Ölçeğin orijinal dökümanına ait olduğu düşünülen dosya, aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir (Dikkat: Dosya formatı DOCX’tir): bilissel-islevlerin-uygulanmasi-olcegi-toad.docx

Kaynaklar

Yavuz, E. A., & Zembat, R. (2017). Bilişsel İşlevlerin Uygulanması Ölçeği Türkçe uyarlaması ve geçerlik-güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 475-573.

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.gov.tr

Bilişsel İşlevlerin Uygulanması Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerik snippet’inde yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için, referans olarak belirtilen akademik yayına (Yavuz & Zembat, 2017) başvurulması gerekmektedir.