Bilinçli Öz-Bakım Ölçeği

Özet

Bilinçli Öz-Bakım Ölçeği (BÖBÖ), İngilizce orijinali olan Mindful Self-Care Scale (MSCS) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, bireylerin kendilerine yönelik bilinçli ve kasıtlı öz-bakım davranışlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2018 yılında Aydin Sunbul ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk kültürü bağlamında psikometrik özelliklerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Bu araç, özellikle psikoloji, eğitim ve sağlık alanlarında çalışan profesyonellerin ve araştırmacıların, öz-bakım ve bilinçli öz-bakım düzeylerini ölçmelerine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilinçli Öz-Bakım Ölçeği, MSCS, bilinçli öz-bakım, öz-bakım, uyarlama, psikometrik özellikler, Türkçe uyarlama.

Yazarlar

Zeynep Aydin Sunbul, Ayşe Malkoc, Merve Aslan Gordesli, Rumeysa Arslan, Fatih Cekici

Amaç

Bilinçli Öz-Bakım Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çeşitli yaşam alanlarında uyguladıkları öz-bakım stratejilerini ne ölçüde farkındalıkla (mindfulness) gerçekleştirdiklerini saptamaktır. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması ise, orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini Türk örnekleminde test ederek, bu alandaki araştırmacılara geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Bu araç, özellikle stres yönetimi, tükenmişlik ve genel psikolojik iyi oluş çalışmalarında, öz-bakımın koruyucu bir faktör olarak rolünü incelemek için kritik öneme sahiptir. Araştırmacılar, bu ölçek sayesinde bilinçli öz-bakım düzeyleri ile mental sağlık çıktıları arasındaki ilişkileri daha derinlemesine analiz edebilmektedir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, temel olarak Bilinçli Öz-Bakım yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece fiziksel veya duygusal ihtiyaçların karşılanmasını değil, aynı zamanda bu ihtiyaçların farkında olma, yargılamadan kabul etme ve bu ihtiyaçlara yönelik kasıtlı eylemlerde bulunma süreçlerini de içerir. Bilinçli öz-bakım, genellikle beş veya altı temel alt boyutta incelenen çok boyutlu bir yapı olarak kabul edilir.

Bu alt boyutlar tipik olarak şunları içerir: Fiziksel Öz-Bakım (beslenme, uyku, egzersiz), Duygusal Öz-Bakım (duyguları tanıma ve yönetme), İlişkisel Öz-Bakım (sağlıklı sınırlar koyma), Ruhsal/Manevi Öz-Bakım (anlam arayışı, meditasyon) ve Profesyonel/Akademik Öz-Bakım (iş-yaşam dengesi). Ölçek, bu boyutların her birinde bireyin farkındalık düzeyini yansıtan davranışları ne sıklıkta sergilediğini değerlendirir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Aydin Sunbul et al., 2018), ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin Türk kültüründeki teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemeyi amaçlamıştır.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının korunup korunmadığını incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışmada, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü ve uygun model uyum indekslerine sahip olduğu gösterilmiştir, bu da ölçeğin yapı geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Bilinçli Öz-Bakım Ölçeği’nin Türkçe formunun iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, uyarlama çalışmasında hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu göstermektedir.

Genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilen güvenirlik sonuçları, ölçeğin hem genel puanı hem de alt boyut puanları için kabul edilebilir düzeyde veya yüksek düzeyde tutarlılık sergilemiştir. Bu durum, ölçeğin Türk örnekleminde kararlı ve güvenilir ölçümler sağladığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Aydin Sunbul ve arkadaşları (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek için faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin çok faktörlü yapısının Türk kültürü ve dili bağlamında da geçerli olup olmadığını araştırmıştır.

Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına benzer bir faktör yapısını koruduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak belirlenen alt boyutlarının (Fiziksel, Duygusal, vb.) Türk örnekleminde de birbirinden ayırt edilebilir ve anlamlı olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation) / Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanır (Örn: Hiçbir Zaman – Her Zaman). (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçek standartlarına göre Likert tipi olduğu varsayılmaktadır).

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal (İngilizce).

Popülasyon Grubu: Normatif Türk Örneklemi (Yetişkinler).

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon.

Popülasyon Detayları: Çalışma, genel popülasyondan toplanan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkinler dahil edilmiş olabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcılardan belirli öz-bakım davranışlarını ne sıklıkta veya ne ölçüde sergilediklerini belirtmelerini isteyen maddelerden oluşur. Puanlama, genellikle alt boyutlar ve genel toplam puan üzerinden yapılır; yüksek puanlar daha yüksek bilinçli öz-bakım düzeyini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Öz-bakım, Mindfulness, psikolojik iyi oluş, stres, tükenmişlik, psikometrik geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zeynep Aydın Sünbül

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı için orijinal geliştiricilerle iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle referans gösterilerek izin alınması önerilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2018

Orijinal Ölçek Kaynağı: Orijinal Mindful Self-Care Scale (MSCS) başka bir yazar/yazarlar tarafından geliştirilmiştir. Türkçe uyarlama çalışması (2018), bu orijinal aracın Türk kültürüne aktarımını sağlamıştır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: mindful-self-care-scale-mscs-toad.pdf.

Kaynaklar

Aydin Sunbul, Z., Malkoc, A., Aslan Gordesli, M., Arslan, R., & Cekici, F. (2018). Mindful Self-Care Scale (MSCS): Adaptation and validation in a normative Turkish sample. European Journal of Educational Research, 7(4), 887-892. doi: 10.12973/eu-jer.7.4.887

Bilinçli Öz-Bakım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu nedenle, maddeler yerine, ölçeğin yapısına dair bilgilendirme sunulmuştur.

Bilinçli Öz-Bakım Ölçeği (MSCS), öz-bakımın çeşitli alanlarına odaklanan ve katılımcıların bu eylemleri ne kadar farkındalıkla yaptığını ölçen toplamda 30 ila 40 arasında maddeden oluşmaktadır (orijinal formuna bağlı olarak). Maddeler, bireylerin günlük yaşam pratikleri ve duygusal tepkileri üzerine odaklanır.

Örnek madde tipleri (genel yapıya dayalı):

• Fiziksel sağlığıma özen gösterdiğimde, bunu tamamen o anki ihtiyacımı dinleyerek yaparım.
• Üzüntülü veya stresli hissettiğimde, bu duyguyu yargılamadan kabul etmeye çalışırım.
• Kendime karşı nazik olmak için zaman ayırırım.